ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΗ ανακάλυψη από 'Ελληνες ερευνητές Χτυπούν πρωτεΐνη, νικούν τον καρκίνο Ελευθεροτυπία (1/3/2004) Greek Scientists Find Way to Weaken Cancer Cells (Reuters, 1/3/2004)

Γονίδια και Γήρανση
Συζήτηση στην Εκπομπή
"πάντων μέτρoν άνθρωπος"
του σταθμού Seven-X

Αντικείμενο Έρευνας

Το Πρόγραμμα ''Μοριακής και Κυτταρικής Γήρανσης'' ενεργοποιείται στη μελέτη γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων οι οποίοι ενέχονται στη γήρανση και στη μακροβιότητα στον άνθρωπο. Χρησιμοποιώντας μεθόδους λειτουργικής γονιδιωματικής έχουν κλωνοποιηθεί αρκετά γονίδια σχετιζόμενα τόσο με την κυτταρική γήρανση όσο και με τη μακροβιότητα, για τα περισσότερα εκ των οποίων έχει δειχθεί ότι αποτελούν δείκτες βιολογικής ηλικίας. Διεξοδικές μελέτες σ’ ένα εκ των απομονωθέντων γονιδίων (ApoJ/clusterin) έχουν δείξει ότι η ApoJ εμπλέκεται στους μηχανισμούς επιβίωσης των κυττάρων έναντι διαφόρων κυτταροτοξικών παραγόντων, ενώ παράλληλα σχετίζεται με την εμφάνιση γηροντολογικών νόσων όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ και η χρόνια στεφανιαία νόσος. Παράλληλα μελετώνται οι γενικότεροι μηχανισμοί ρύθμισης του φαινομένου της γήρανσης, όπως είναι για παράδειγμα το μήκος των τελομερών και η διατήρηση της αποικοδομικής ικανότητας του πρωτεασώματος. Ειδικότερα έχουν μελετηθεί διεξοδικά τα μοριακά αίτια υπολειτουργίας του πρωτεασώματος σε γηρασμένα κύτταρα και έχουν ταυτοποιηθεί βιοχημικοί μηχανισμοί ενεργοποίησης του. Το Πρόγραμμα κατέχει επίσης συλλογή δειγμάτων (λεμφοκύτταρα, επιδερμικοί ινοβλάστες) προερχόμενα από δότες διαφόρων ηλικιών συμπεριλαμβανομένων και υγιών υπεραιωνοβίων. Τα εν λόγω δείγματα χρησιμοποιούνται αφενός μεν για να μελετηθούν παράγοντες οι οποίοι είτε επιταχύνουν (π.χ. εργασιακοί ρύποι) είτε επιβραδύνουν (π.χ. αντι-οξειδωτικά) την κυτταρική γήρανση, αφετέρου δε προκειμένου να ταυτοποιηθούν γονίδια και αλληλόμορφα γονιδίων σχετιζόμενα με τη μακροβιότητα.

Τρέχοντα Χρηματοδοτούμενα Ανταγωνιστικά Ερευνητικά Έργα

Α. Ευρωπαϊκή Ένωση:
1. ''Molecular mechanisms of senescence and ageing''. Πρόγραμμα: QLRT (2001-2004, Συνολικός προϋπολογισμός: 2.150.510 Euros, προϋπολογισμός εργαστηρίου: 547.914 Euros εκ των οποίων ευρωπαϊκή συμμετοχή: 271.200 Euros).
2. ''Functional genomics and proteomics in human molecular gerontology and geriatrics: development of ad hoc microarray, diagnostic applications and molecular screening''. Πρόγραμμα: QLRT (2002-2005, Συνολικός προϋπολογισμός: 2.495.051 Euros, προϋπολογισμός εργαστηρίου: 818.927 Euros εκ των οποίων ευρωπαϊκή συμμετοχή: 403.734 Euros).
3. ''Nutritional Zinc, oxidative stress and immunosenescence: biochemical, genetic and lifestyle implications for healthy ageing''. Πρόγραμμα: FQS/STREP (2004-2007, Συνολικός προϋπολογισμός: 4.010.942 Euros, προϋπολογισμός εργαστηρίου: 324.000 Euros εκ των οποίων ευρωπαϊκή συμμετοχή: 162.000 Euros).
4. ''Genetics of healthy ageing''. Πρόγραμμα: GBH/Integrated Project (2004-2009, Συνολικός προϋπολογισμός: 7.867.010 Euros, προϋπολογισμός εργαστηρίου: 452.346 Euros εκ των οποίων ευρωπαϊκή συμμετοχή: 226.173 Euros).

Β. Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας:
5. ''Βιολογική προσέγγιση του φαινομένου της έκκρισης αντιοξειδωτικών παραγόντων φυτικής προέλευσης και μελέτη της δράσης τους''. Πρόγραμμα: ΠΕΝΕΔ (2002-2005, Συνολικός προϋπολογισμός: 176.082 Euros).
6. ''Μοριακοί μηχανισμοί απόκρισης στην υποξία: ενεργοποίηση και δράση του μεταγραφικού παράγοντα HIF-1''. Πρόγραμμα: ΠΕΝΕΔ (2002-2005, Συνολικός προϋπολογισμός: 187.821 Euros).

Πρόσφατες Επιλεγμένες Δημοσιεύσεις

1. E.S. Gonos, J.S. Burns, G.R. Mazars, A. Kobrna, T.E.W. Riley, S.C. Barnet, G. Zafarana, R. Ludwig, Z. Ikram, AJ. Powell and P.S. Jat (1996) Rat embryo fibroblasts immortalized with SV40 large T antigen undergo senescence upon its inactivation. Mol. Cell Biol. 16, 5127-5138.
2. E.S. Gonos, A. Derventzi, M. Kveiborg, G. Agiostratidou, M. Kassem, B.F.C. Clark, P.S. Jat and S.I.S. Rattan (1998) Cloning and identification of genes that associate with mammalian replicative senescence. Exp. Cell Res. 240, 66-74.
3. C. Mondello, C. Petropoulou, D. Monti, E.S. Gonos, C. Franceschi and F. Nuzzo (1999) Telomere length in fibroblasts and blood cells from healthy centenarians. Exp. Cell Res. 248, 234-242.
4. A.J. Powell, A.J. Darmon, E.S. Gonos, E.W.F. Lam, K.W.C. Peden and P.S. Jat (1999) Different functions are required for initiation and maintenance of immortalization of rat embryo fibroblasts by SV40 T antigen. Oncogene 18, 7343-7350.
5. P. Dumont, M. Burton, Q.M. Chen, E.S. Gonos, C. Frippiat, J.B. Mazarati, F. Eliaers, J. Remacle and O. Toussaint (2000) Induction of replicative senescence biomarkers by sublethal successive oxidative stresses in normal human fibroblasts. Free Rad. Biol. Med. 28, 361-373.
6. E.S. Gonos (2000) Genetics of ageing: lessons from centenarians. Exp. Gerontol. 35, 15-21.
7. N. Chondrogianni, I. Petropoulos, C. Franceschi, B. Friguet and E.S. Gonos (2000) Fibroblast cultures from healthy centenarians have an active proteasome. Exp. Gerontol. 35, 721-728.
8. C. Petropoulou, I.P. Trougakos, E. Kolettas, O. Toussaint and E.S. Gonos (2001) Clusterin/Apolipoprotein J is a novel biomarker of cellular senescence that does not affect the proliferative capacity of human diploid fibroblasts. FEBS Lett. 509, 287-297.
9. M. Barradas, E.S. Gonos, Z. Zebedee, E. Kolettas, C. Petropoulou, M. Dolores-Delgado, J. Leon, E. Hara and M. Serrano (2002) Identification of a candidate tumor suppressor gene specifically activated during ras-induced senescence. Exp. Cell Res. 273, 127-137.
10. I.P. Trougakos, M. Poulakou, M. Stathatos, A. Chalikia, A. Melidonis and E.S. Gonos (2002) Serum levels of the senescence biomarker Clusterin/Apolipoprotein J increase significantly in diabetes type II and during development of coronary heart disease or at myocardial infarction. Exp. Gerontol. 37, 1175-1187.
11. N. Chondrogianni, F.L.L. Stratford, I.P. Trougakos, B. Friguet, A.J. Rivett and E.S. Gonos (2003) Central role of the proteasome in senescence and survival of human fibroblasts: induction of a senescence-like phenotype upon its inhibition and resistance to stress upon its activation. J. Biol. Chem. 278, 28026-28037.
12. I.P. Trougakos, A. So, B. Jansen, M.E. Gleave and E.S. Gonos (2004) Silencing expression of the Clusterin/Apolipoprotein J gene in human cancer cells using small interfering RNA induces spontaneous apoptosis, reduced growth ability and cell sensitization to genotoxic and oxidative stress. Cancer Res., in press.