Το Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών

Το Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών (που αρχικά ονομαζόταν Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών) ιδρύθηκε το 1960 με σκοπό την προαγωγή της επιστημονικής έρευνας γύρω από τη βυζαντινή ιστορία και το βυζαντινό πολιτισμό. Οι δραστηριότητες του Ινστιτούτου είναι οργανωμένες σε ερευνητικά προγράμματα αφιερωμένα στη μελέτη της βυζαντινής ιστορίας. Τα προγράμματα ― κατά κύριο λόγο έργα ερευνητικής υποδομής ― καλύπτουν ευρύ φάσμα ερευνητικών χώρων και ειδικοτήτων, και στηρίζονται στη μελέτη πηγών, φιλολογικών και αρχειακών, και αρχαιολογικών ευρημάτων. Επιπλέον, στο πλαίσιο των προγραμμάτων διερευνώνται οι σχέσεις και οι επαφές μεταξύ των λαών της μεσαιωνικής Ευρώπης και, ιδιαίτερα, των Βαλκανίων αλλά και γενικότερα του χώρου της ανατολικής Μεσογείου σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα. Επίσης διερευνώνται οι κρατικοί και εκκλησιαστικοί θεσμοί, η οικονομία, η κοινωνία και ο πολιτισμός. Τα κύρια προγράμματα του Ινστιτούτου είναι έξι και δύο από αυτά χρονολογούνται από την εποχή της ίδρυσής του.

Το Ινστιτούτο συμμετέχει στη διεθνή ερευνητική κοινότητα των βυζαντινών σπουδών είτε μέσω των δικών του μακροπρόθεσμων προγραμμάτων και των επιστημονικών δημοσιεύσεών του είτε συμμετέχοντας στη διερεύνηση σημαντικών ερωτημάτων που εγείρονται σήμερα και αφορούν στη μεσαιωνική ιστορία της Ευρώπης, τον πολιτισμό, την ταυτότητα και τον διάλογό της με τους λαούς του Βορρά και της Ανατολής.

Το Ινστιτούτο είναι επίσης ενεργό σε ορισμένους άλλους τομείς. Διοργανώνει τακτικά συνέδρια σε συνεργασία με κρατικούς φορείς (π.χ. Υπουργείο Πολιτισμού) ή πολιτιστικά ιδρύματα, καθώς και συμπόσια και ημερίδες σε διάφορους τομείς που σχετίζονται με το Βυζάντιο και τη βυζαντινή ιστορία, επιχορηγούμενα από ιδιωτικούς φορείς. Επισκέπτες επιστήμονες από την Ελλάδα και το εξωτερικό συχνά καλούνται να δώσουν διαλέξεις και σεμινάρια για φοιτητές και επιστήμονες εκτός του Ινστιτούτου. Επιπλέον, το Ινστιτούτο κυκλοφορεί κάθε χρόνο τον επιστημονικό περιοδικό τόμο Σύμμεικτα, στον οποίο συμμετέχουν τα μέλη του, εξωτερικοί συνεργάτες των προγραμμάτων και επισκέπτες ερευνητές. Τέλος, στο Ινστιτούτο διοργανώνεται το Φροντιστήριο Ιστορικών Επιστημών και φιλοξενείται το μεταπτυχιακό σεμινάριο «Νίκος Οικονομίδης» του Πανεπιστημίου Αθηνών, σκοπός των οποίων είναι η διάδοση επιστημονικής γνώσης σε νέους επιστήμονες και φοιτητές, ιδιαίτερα στο χώρο της αρχειακής έρευνας, της παλαιογραφίας και της κωδικολογίας.

Προγράμματα του Ινστιτούτου

1. Αρχειακές, Παλαιογραφικές και Διπλωματικές Έρευνες
2. Τράπεζα Πληροφοριών Βυζαντινής Ιστορίας
3. Βυζάντιο και Σλαβοβαλκανικός Κόσμος
4. Iστορικής Γεωγραφίας Eλληνικού χώρου
5. Βυζάντιο και Δύση
6. Kαθημερινός και κοινωνικός βίος των Bυζαντινών

Υποδομή και παρεχόμενες υπηρεσίες

Α. Η Βιβλιοθήκη Δ.Α. Ζακυθηνού
Η κοινή βιβλιοθήκη των Ινστιτούτων Βυζαντινών και Νεοελληνικών Ερευνών ιδρύθηκε με σκοπό την παροχή της αναγκαίας βιβλιογραφικής υποστήριξης στους ερευνητές. Έτσι, ο κύριος όγκος των τίτλων που περιέχονται στη Βιβλιοθήκη αντανακλά τις εξειδικευμένες ερευνητικές κατευθύνσεις των προγραμμάτων, αν και περιέχει επίσης μεγάλο αριθμό βιβλίων και οπτικοακουστικού υλικού γενικότερου επιστημονικού ενδιαφέροντος. Σημαντικό μέρος του υλικού προέρχεται από τις ανταλλαγές καθώς και από δωρεές ερευνητικών ιδρυμάτων αλλά και ιδιωτών.

Η Βιβλιοθήκη περιλαμβάνει 35.000 τίτλους (βιβλία, ανάτυπα, περιοδικά, χάρτες και οπτικοακουστικό υλικό), από τους οποίους οι 245 είναι σειρές επιστημονικών περιοδικών. Η Βιβλιοθήκη Ζακυθηνού είναι προσβάσιμη μέσω του διαδικτύου, όπου παρέχεται και η δυνατότητα παραγγελίας φωτοαντιγράφων.

Β. Σύστημα ανάγνωσης και εκτύπωσης μικροφίλμ και μικροφίς
Το ΙΒΕ μαζί με το ΙNΕ διαθέτουν συσκευή που δίνει στο χρήστη τη δυνατότητα ανάγνωσης αλλά και εκτύπωσης μικροφίλμ και μικροφίς. Η συσκευή καλύπτει τις ανάγκες και των δύο Ινστιτούτων, καθώς και των ερευνητών της επιστημονικής κοινότητας που συμβουλεύονται τέτοιου είδους υλικό και ως εκ τούτου χρειάζονται το συγκεκριμένο εξοπλισμό.

Γ. Υπηρεσίες σε αλλοδαπούς επισκέπτες επιστήμονες
Τα τρία Ινστιτούτα ανθρωπιστικών σπουδών εγκαινίασαν ένα νέο τομέα παροχής υπηρεσιών στην περίοδο 2000-2004. Πρόκειται για την παροχή επιστημονικής και τεχνικής υποστήριξης σε υποτρόφους μεγάλων κοινωφελών ιδρυμάτων. Σε μία τέτοια συνεργασία επιλογής και φιλοξενίας υποτρόφων από το εξωτερικό προέβησαν τα τρία Ινστιτούτα με το Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης. Οι υπότροφοι εργάζονται κυρίως στο χώρο των ελληνικών σπουδών και κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στην Ελλάδα έχουν τη δυνατότητα φιλοξενίας σε ειδικά διαμορφωμένα γραφεία στο ΕΙΕ, όπου μπορούν επίσης να χρησιμοποιούν τη βιβλιοθήκη και τον τεχνολογικό εξοπλισμό του Ιδρύματος και παράλληλα να συνεργάζονται με τους διευθυντές των τριών Ινστιτούτων για την επίβλεψη της εργασίας τους. Η συνεργασία αυτή με το Ίδρυμα Ωνάση βοηθά τα Ινστιτούτα στην προαγωγή των ελληνικών σπουδών σε διεθνές επίπεδο και ταυτόχρονα αποτελεί πηγή εισοδήματος για το ΕΙΕ, καθώς το Ίδρυμα Ωνάση καταβάλλει ετησίως ένα ποσό για την παραχώρηση του χώρου και των υπηρεσιών.