ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ > Τομέας Βυζαντινών Ερευνών

Προγράμματα

 

 

 


 

Αρχειακές, Παλαιογραφικές και Διπλωματικές Έρευνες

Συντονιστής: Κρίτων Χρυσοχοΐδης (Διευθυντής Ερευνών)
Συνεργάτες: Μαρία Γερολυμάτου (Κύρια Ερευνήτρια), Ελεονόρα Κουντούρα-Γαλάκη (Κύρια Ερευνήτρια), Ζήσης Μελισσάκης (Κύριος Ερευνητής)

Πρόγραμμα υποδομής που αποσκοπεί στον εντοπισμό και ανάδειξη άγνωστου πρωτογενούς ιστορικού υλικού. Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά αρχεία και οι συλλογές χειρογράφων που απόκεινται κυρίως στα μεγάλα μοναστικά κέντρα του ελλαδικού χώρου, όπως π. χ. το Άγιον Όρος και η Πάτμος, καθώς και άλλες ελάσσονες συλλογές. Κύριοι ερευνητικοί άξονες του προγράμματος είναι:

  • Η ανασύσταση και η ταξινόμηση των αρχείων και η ανασυγκρότηση των συλλογών ελληνικών χειρογράφων.
  • Οι εκδόσεις αρχειακών ενοτήτων και καταλόγων χειρογράφων, καθώς και η συνθετική αξιοποίηση του νέου υλικού.
  • Η διάχυση των αποτελεσμάτων της έρευνας με την ανάπτυξη βάσεων δεδομένων ανοικτής πρόσβασης, τις εκδόσεις και την οργάνωση συνεδρίων.
  • Η αναζήτηση και εφαρμογή, αλλά και η συμμετοχή στη δημιουργία νέων καινοτόμων τεχνολογιών στην έρευνα της Διπλωματικής και της Παλαιογραφίας.

 

Ιστορικό

Ο εντοπισμός και η έρευνα άγνωστων ιστορικών πηγών (αρχειακών και φιλολογικών) υπήρξε ένας από τους κύριους ερευνητικούς άξονες του Ινστιτούτου από την εποχή της ίδρυσής του το 1959. Ως κατεξοχήν πεδία ανάπτυξης της έρευνας επελέγησαν τα βυζαντινά αρχεία και οι βιβλιοθήκες χειρογράφων των μονών του Αγίου Όρους και της μονής του Αγίου Ιωάννου Θεολόγου της Πάτμου. Μετά το 1980 οι έρευνες, ειδικά στον Άθω, συμπεριέλαβαν και τα μεταβυζαντινά αρχεία.

Η αξιοποίηση για την έρευνα του ογκώδους υλικού (έγγραφα και χειρόγραφα), που συγκεντρώθηκε στις πολυετείς επιτόπιες έρευνες, οδήγησε στην αναζήτηση και εφαρμογή νέων μεθοδολογικών και τεχνολογικών εργαλείων.

Η μέχρι τώρα δραστηριότητα του προγράμματος έχει αποδώσει δημοσιεύσεις είκοσι αυτοτελών τόμων (βλ. Δημοσιεύματα) και δεκάδων άρθρων και ανακοινώσεων σε διεθνή συνέδρια από τους συνεργάτες του προγράμματος, καθώς και δύο βάσεις δεδομένων (βλ. Βάσεις δεδομένων). Το πρόγραμμα έχει επίσης διοργανώσει έξι διεθνή επιστημονικά συνέδρια καθώς και τρία διεθνή workshops εστιασμένα στη δημιουργία και εφαρμογή νέων τεχνολογιών και την υιοθέτηση  νέων μεθολογικών εργαλείων στην παλαιογραφική και διπλωματική έρευνα.


Συνέδρια

  • Διεθνές Συμπόσιο: "Tό Άγιον Όρος από τη βυζαντινή στην οθωμανική πραγματικότητα: 14ος - 16ος αι.",. Aθήνα, 17 Oκτωβρίου 1995.
  • Διεθνές Συμπόσιο: "H ελληνική γραφή κατά τον 15ο και 16ο αιώνες". Aθήνα, 18-20 Oκτωβρίου 1996.
  • Διεθνές Συμπόσιο: "Iερά μονή Bατοπεδίου. Iστορία και Tέχνη". Aθήνα, Mέγαρο Mουσικής Aθηνών, 29 Νοεμβρίου-1 Δεκεμβρίου 1996.
  • Διεθνές Συμπόσιο: "Mονή Ξενοφώντος. Xίλια χρόνια ιστορικού βίου".  Aθήνα  27-28 Nοεμβρίου 1998.
  • Διεθνές Συμπόσιο Aγιολογίας: "Oι ήρωες της ορθόδοξης εκκλησίας. Oι Nέοι άγιοι, 8ος-16ος αιώνας".  Aθήνα, 25-28 Nοεμβρίου 1996.
  • Στ’ Διεθνές επιστημονικό συνέδριο: "Το Άγιον Όρος στον 15ο και 16ο αιώνα", Θεσσαλονίκη, 22-24 Νοεμβρίου 2011 (συνδιοργάνωση με την Αγιορειτική Εστία).


Workshops

  • Workshop του προγράμματος «Rinascimento virtuale. Digitale Palimpsestforschung»: "O KόσμοςτωνΠαλιμψήστων Xειρογράφωνστις Bιβλιοθήκεςτης Eλλάδοςκαιστις MονέςκαιταΠατριαρχείατης Oρθόδοξης Aνατολής", Aθήνα, 7-11 Mαΐου 2003.
  • Workshop του προγράμματος COMSt (Comparative Oriental Manuscripts Studies), Research Team 2 (Philology-Critical Text Editing): "Specific Issues in Oriental Philology", Aθήνα, 8-9 Δεκεμβρίου 2011.
  • Workshop του προγράμματος COMSt (Comparative Oriental Manuscripts Studies), Research Team 4 (Cataloguing): "Towards a final version of the chapter on cataloguing", Aθήνα, 6-7 Ιουνίου 2013.

Μέλη του Προγράμματος
Συντονιστής: Κρίτων Χρυσοχοΐδης (Διευθυντής Ερευνών)
Συνεργάτες: Μαρία Γερολυμάτου (Κύρια Ερευνήτρια), Ελεωνόρα Κούντουρα-Γαλάκη (Κύρια Ερευνήτρια), Ζήσης Μελισσάκης (Κύριος Ερευνητής)

 

Επιμέρους Έργα

I. ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΕΡΓΑ

Α. ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ
Κ. Χρυσοχοΐδης, Ζ. Μελισσάκης

Στόχοι του έργου είναι: α) H ανασύσταση, ταξινόμηση, καταλογογράφηση, μικροφωτογράφηση και έκδοση εκτενών επιτομών (regestes) των μεταβυζαντινών εγγράφων των αθωνικών αρχείων. β) H συστηματική έρευνα των συλλογών χειρογράφων των αγιορειτικών βιβλιοθηκών (π. χ. νέοι κατάλογοι χειρογράφων, ανασύσταση της ιστορίας των αθωνικών βιβλιοθηκών). γ) H δημοσίευση μελετών που αξιοποιούν το αθωνικό υλικό.
Για την υλοποίηση του έργου έχει δημιουργηθεί ένα υποστηρικτικό δίκτυο συνεργασιών με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και ανεξάρτητους ερευνητές στην Eλλάδα και στο εξωτερικό.

1. Αρχεία του Αγίου Όρους

  • Αρχείο της Ι. Μ. Φιλοθέου. Επιτομές βυζαντινών και μεταβυζαντινών εγγράφων
    Νίκος Μελβάνι
    Έκδοση, με μορφή εκτενών επιτομών, των βυζαντινών και μεταβυζαντινών εγγράφων του αρχείου της Μονής Φιλοθέου.

  • Αρχείο της Ι. Μ. Καρακάλου. Επιτομές βυζαντινών και μεταβυζαντινών εγγράφων
    Δημήτριος Καλπάκης
    Νέα έκδοση εκτενών επιτομών των βυζαντινών και μεταβυζαντινών εγγράφων της Μονής Καρακάλου.

  • Αρχείο της Ι. Μ. Ιβήρων. Επιτομές μεταβυζαντινών εγγράφων
    Κρίτων Χρυσοχοΐδης
    Έκδοση, με μορφή εκτενών επιτομών, των μεταβυζαντινών εγγράφων της Μονής Ιβήρων.

 

2. Βιβλιοθήκες του Αγίου Όρους

  • Κατάλογος χειρογράφων της Ι. Μονής Ιβήρων (κώδ. 328-400)
    Ζήσης Μελισσάκης

    Στόχος του έργου είναι η σύνταξη αναλυτικών περιγραφών των κωδίκων 328-400 της Μονής Ιβήρων. Ο κατάλογος που θα εκδοθεί θα αποτελεί τον τέταρτο τόμο της σειράς νέων καταλόγων των χειρογράφων της μονής, από τους οποίους έως τώρα έχουν εκδοθεί ο πρώτος και ο ενδέκατος τόμος.

  • Κατάλογος ελληνικών και λατινικών παλαιτύπων της Ι. Μονής Ιβήρων (15ος-16ος αι.)
    Ζήσης Μελισσάκης

    Το έργο εντάσσεται στο ευρύτερο πρόγραμμα καταλογογράφησης των παλαιών εντύπων (15ος-19ος αι.) της Μονής Ιβήρων και έχει ως αντικείμενο την περιγραφή των 1000 περίπου ελληνικών και λατινικών τόμων που χρονολογούνται στους 15ο και 16ο αιώνες (εποπτεία Τ. Σκλαβενίτης). Η έκδοση του καταλόγου, στον οποίο θα καταγράφονται όλα τα ιστορικά σημειώματα που εντοπίζονται στους τόμους, θα προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για τη συγκρότηση των αγιορειτικών βιβλιοθηκών και την ιστορία του έντυπου ελληνικού βιβλίου.

  • Ιστορία των αγιορειτικών βιβλιοθηκών
    Ζήσης Μελισσάκης,

    Στο πλαίσιο του έργου εκπονούνται μελέτες σχετικά με τη συγκρότηση και εξέλιξη των αθωνικών συλλογών χειρογράφων και εντύπων. Η έρευνα επικεντρώνεται σε ειδικά ζητήματα, όπως οι σταχώσεις των βιβλίων, τα σημειώματα, οι μαρτυρίες των περιηγητών και η αξιοποίηση υλικού που έχει διασπαρεί σε βιβλιοθήκες εκτός Αγίου Όρους.

 

Β. ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ TOY ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΠΑΤΜΟΥ

Στόχοι του έργου είναι: α) Η σύνταξη  του νέου καταλόγου χειρογράφων (Πατμιακή Βιβλιοθήκη, ήτοι Νέος κατάλογος των χειρογράφων κωδίκων της ιεράς μονής Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πάτμου), καταρχήν με τη μορφή online βάσης δεδομένων. β)  Η συνέχιση της έκδοσης των βυζαντινών εγγράφων της μονής.

Κ. Χρυσοχοΐδης, Μαρία Γερολυμάτου, Ζ. Μελισσάκης

 

  • ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

    Πατμιακή Βιβλιοθήκη, ήτοι Νέος κατάλογος των χειρογράφων κωδίκων της ιεράς μονής Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου
    Ζήσης Μελισσάκης
    Στην υλοποίηση του έργου συμμετέχουν ως εξωτερικοί συνεργάτες οι Σ. Πασχαλίδης (Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), Δ. Καλαμάκης (Πανεπιστήμιο Αθηνών), Δ. Στρατηγόπουλος (Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης) και ως έκτακτοι συνεργάτες οι Ν. Λιβανός και Ν. Μελβάνι.

    Διαδραστική online βάση δεδομένων με ελεύθερη πρόσβαση, στην οποία καταχωρούνται φωτογραφίες και αναλυτικές περιγραφές των κωδίκων 102-201, 335-471 και 514-578 της Μονής Πάτμου. Το έργο εντάσσεται στο Εθνικό Πληροφοριακό Σύστημα Έρευνας και Τεχνολογίας» (ΕΠΣΕΤ) και υλοποιείται σε συνεργασία με το ΕΚΤ/ΕΙΕ. Στην παρούσα φάση η βάση θα συμπεριλάβει εκατό επιλεγμένους κώδικες, ενώ μετά την ολοκλήρωση του έργου θα ακολουθήσει η έκδοση των σχετικών έντυπων καταλόγων.
  • ΑΡΧΕΙΟ

    Βυζαντινά Έγγραφα της Μονής Πάτμου. Γ΄. Πατριαρχικά
    Μαρία Γερολυμάτου

    Διπλωματική σχολιασμένη έκδοση των βυζαντινών και πρώτων μεταβυζαντινών πατριαρχικών εγγράφων της μονής Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου (11ος-αρχές 16ου αι). Η έκδοση προστίθεται στη σειρά Βυζαντινά Έγγραφα της Μονής Πάτμου, στην οποία έχουν ήδη εκδοθεί τα αυτοκρατορικά έγγραφα και τα έγγραφα των δημοσίων λειτουργών.

 

Γ. ΑΓΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΥΣΤΕΡΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ (1204-1453)
Ελεωνόρα Κουντούρα-Γαλάκη

Αντικείμενο του έργου είναι η έρευνα της Αγιολογίας κατά την  τελευταία ιστορική περίοδο του Bυζαντίου (1204-1453), η οποία χαρακτηρίζεται από ζωηρότατη άνθηση συγγραφής νέων ή επεξεργασίας παλαιότερων αγιολογικών κειμένων.

Επιμέρους στόχοι είναι: α) η αναβάθμιση και ο εμπλουτισμός της Βάσης Δεδομένων, ελεύθερης πρόσβασης και πολλαπλών αναζητήσεων, που περιλαμβάνει τα αγιολογικά κείμενα της Ύστερης Βυζαντινής Περιόδου και είναι ελεύθερα προσβάσιμη μέσω διαδικτύου (βλ. καί Βάσεις δεδομένων http://byzhadb.eie.gr). β) Η έκδοση μελετών σχετικών με την Αγιολογία της Ύστερης Βυζαντινής Περιόδου. γ) Η εκπαίδευση νέων ερευνητών στην προσέγγιση των βυζαντινών αγιολογικών κειμένων μέσω της σύγχρονης τεχνολογίας.

Για την υλοποίηση του έργου λειτουργεί δίκτυο συνεργασίας με τα: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Università “La Sapienza” (Roma) και Österreichische Akademie der Wissenschaften (Wien).

  • Μεταδιδακτορική έρευνα “Female Monasticism in the Late Byzantine Period (1204-1453)”
    Αικατερίνη Μήτσιου
    Η έρευνα χρηματοδοτείται από την Οριζόντια Πράξη «Ενίσχυση μεταδιδακτόρων ερευνητών /ερευνητριών» του Επιχειρησιακού Προγράμματος (Ε.Π.) "Εκπαίδευση & Διά Βίου Μάθηση" (ΕΣΠΑ).

  • Η οσία Θεοδοσία στις πηγές της μέσης και ύστερης βυζαντινής περιόδου: μια ανάγνωση πολιτικής ορθοδοξίας
    Ελεωνόρα Κουντούρα-Γαλάκη
    Μονογραφία που εξετάζει τη λατρευτική παράδοση της οσίας Θεοδοσίας και την απήχησή της στη βυζαντινή πολιτική ιδεολογία κατά τη μέση και ύστερη βυζαντινή περίοδο.

  • Διοργάνωση διεθνούς workshop με τίτλο “Women and Monasticism in the Late Medieval Eastern Mediterranean”, Νοέμβριος 2014 στο πλαίσιο του έργου “Female Monasticism in the Late Byzantine Period (1204-1453)”.

 

II. ΑΤΟΜΙΚΑ ΕΡΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑ

  • Κατάλογος των παλαιών εντύπων της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Τυρνάβου, (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Τετράδια Εργασίας), Αθήνα 2013 (υπό έκτύπωση)
    Ζήσης Μελισσάκης

    Με το έργο ολοκληρώνεται η καταλογογράφηση των συλλογών παλαιών βιβλίων της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Τυρνάβου, στο πλαίσιο της οποίας έχει ήδη εκδοθεί ο κατάλογος των χειρογράφων της (βλ. δημοσιεύματα). Οι δύο κατάλογοι προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την ιστορία τόσο της βιβλιοθήκης, όσο και του Τυρνάβου και γενικά της Θεσσαλίας.

  • Ιστορία του νοτιοανατολικού Αιγαίου στην ύστερη βυζαντινή περίοδο
    Μαρία Γερολυμάτου
    Μονογραφία

  • «Κύρτου Πλέγματα. Δίκτυα οικονομίας, εξουσίας και γνώσης στον ελληνικό χώρο από τους προϊστορικούς χρόνους έως τη σύγχρονη εποχή: αναλυτική τεκμηρίωση – ερμηνευτική χαρτογράφηση – συνθετικές προσεγγίσεις». Συλλογικό Ερευνητικό Πρόγραμμα του Ινστιτούτου. Έργα συνεργατών:

    • «Δίκτυα αλυκών στη Μεσόγειο από την Αρχαιότητα έως τα Νεότερα χρόνια». Μαρία Γερολυμάτου, Παναγιώτης Μιχαηλάρης, Ευαγγελία Μπαλτά, Αγγελική Πανοπούλου, Κώστας Τσικνάκης.
    • «Δίκτυα εμπόρων της πρώιμης νεότερης περιόδου (9ος-15ος αι.):  οι ελληνόφωνοι έμποροι της νότιας Βαλκανικής, της Μικράς Ασίας και των νησιών». Μαρία Γερολυμάτου.
    • «Δίκτυα αυτοκρατορικών δωρεών, 4ος-12ος αι.», Β. Βλυσίδου, Μ. Γερολυμάτου, Γ. Καρδαράς, Σ. Λαμπάκης, Γ. Μέριανος.
    • «Λατρεία και οικονομία: τα οικονομικά δίκτυα του Αγίου Όρους (10ος – 18ος αι.)». Ζ. Μελισσάκης, Ν. Τσιρώνη, Κ. Χρυσοχοΐδης.
    • «Διασπορά ελληνικών χειρογράφων του Αγίου Όρους: δίκτυα μετακίνησης κωδίκων από τις αθωνικές μονές στον χώρο της «καθ’ ημάς Ανατολής» και στη Δύση». Ζ. Μελισσάκης.
    • «Διαδρομές υστεροβυζαντινών αγίων: γεωγραφικά και λατρευτικά δίκτυα». Ε. Κουντούρα-Γαλάκη.
    • Τα Έγγραφα της Μονής Θεοτόκου Λεμβιώτισσας
      Π. Γουναρίδης

Διπλωματική έκδοση και σχολιασμός των εγγράφων της βυζαντινής Μονής Θεοτόκου Λεμβιώτισσας (Σμύρνη).

 

Δημοσιεύματα

Α. ΑΘΩΝΙΚΑ ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ

  • K. Xρυσοχοΐδης, Π. Γουναρίδης, Δ. Bαμβακάς, Kατάλογοι Aρχείων. A΄. Ιερά Μονή Καρακάλλου. B΄. Iερά Mονή Σίμωνος Πέτρας [Αθωνικά Σύμμεικτα 1], Αθήνα 1985.
  • X. Γάσπαρης, Aρχείο Πρωτάτου. Eπιτομές μεταβυζαντινών εγγράφων [Αθωνικά Σύμμεικτα 2], Aθήνα 1991.
  • Π. Γουναρίδης, Aρχείο Iεράς Mονής Ξηροποτάμου. Eπιτομές μεταβυζαντινών εγγράφων [Αθωνικά Σύμμεικτα 3], Aθήνα 1993.
  • O Άθως στους 14ο-16ο αιώνες [Αθωνικά Σύμμεικτα 4], Aθήνα 1997.
  • A. Πάρδος, Aρχείο της I. M. Παντοκράτορος. Eπιτομές εγγράφων 1039-1801, Μέρος Α’ [Αθωνικά Σύμμεικτα 5], Aθήνα 1998.
  • Διονυσία Παπαχρυσάνθου, H διοίκηση του Aγίου Όρους (1600-1927). Σύντομη ιστορική επισκόπηση [Αθωνικά Σύμμεικτα 6], Aθήνα 1999.
  • Iερά Mονή Bατοπεδίου. Iστορία και τέχνη [Αθωνικά Σύμμεικτα 7], Aθήνα 1999.
  • A. Γιαννακόπουλος, Aρχείο της I. M. Σταυρονικήτα. Eπιτομές εγγράφων 1533-1800 [Αθωνικά Σύμμεικτα 8], Aθήνα 2001.
  • B. Aναστασιάδης, Aρχείο της I. M. Xιλανδαρίου. Eπιτομές μεταβυζαντινών εγγράφων [Αθωνικά Σύμμεικτα 9], Aθήνα 2002.
  • Athos. La Sainte Montagne. Tradition et renouveau dans l’art. επιμ. Γ. Γαλάβαρης [Αθωνικά Σύμμεικτα 10], Αθήνα 2007.
  • Ζ. Μελισσάκης, Αρχείο της Ι. Μ. Εσφιγμένου. Επιτομές μεταβυζαντινών εγγράφων[Αθωνικά Σύμμεικτα 11], Αθήνα 2008.
  • Φ. Κοτζαγεώργης, Αρχείο της Ι. Μ. Αγίου Παύλου. Επιτομές βυζαντινών και μεταβυζαντινών εγγράφων [Αθωνικά Σύμμεικτα 12]. Αθήνα 2010.

 

Β. ΑΛΛΑ ΑΥΤΟΤΕΛΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ

  • Ε. Ζαχαριάδου, Δέκα τουρκικά έγγραφα για την Μεγάλη Εκκλησία (1483-1567) [Πηγές 2], Αθήνα 1996.
  • H Eλληνική Γραφή κατά τους 15ο και 16ο αιώνες [Διεθνή Συμπόσια 7],Aθήνα 2000.
  • Οι ήρωες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Οι νέοι άγιοι (8ος-16ος αι.). Πρακτικά του 15ου Διεθνούς Συμποσίου, επιστ. επιμ. Ε. Κουντούρα-Γαλάκη [Διεθνή Συμπόσια 15], Αθήνα 2004.
  • Ζ. Μελισσάκης, Κατάλογος των κωδίκων της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Τυρνάβου [Πηγές 8], Αθήνα 2007.
  • A. Luttrell and Elizabeth Zachariadou, Sources for Turkish History in the Hospitallers’ Rhodian Archive [Πηγές 14], Athens 2007.
  • Μοναστηριακά αρχεία. Έγγραφα Αγίου Όρους και Πάτμου. Ψηφιοποιημένες συλλογές. Πρόγραμμα Κοινωνία της Πληροφορίας, Έργο Πανδέκτης, Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών Τεκμηρίων Ελληνικής Ιστορίας και Πολιτισμού, ΙΕΡΑ, ΙΒΕ, ΙΝΕ και ΕΚΤ-ΕΙΕ, Αθήνα 2007.
  • Μ. Γερολυμάτου, Αγορές, έμποροι και εμπόριο στο Βυζάντιο (9ος-12ος αι.) [Μονογραφίες 9], Αθήνα 2008.
  • N. Vatin, G. Veinstein, E. Zachariadou, Catalogue du fonds ottoman des Archives du Monastère de Saint-Jean à Patmos. Les vingt-deux premiers dossiers, [Πηγές 15], Αθήνα 2011.

 

Συνεργασίες

  • Comparative Oriental Manuscript Studies (COMSt)
    Ζήσης Μελισσάκης

    Πανευρωπαϊκό πρόγραμμα του European Science Foundation με συμμετοχή ερευνητών από δεκατρείς χώρες. Στόχος του η συγκρότηση ενός δικτύου συνεργασιών για τη συγκριτική μελέτη χειρογράφων σε ανατολικές γραφές, μεταξύ των οποίων και η ελληνική. Οι δράσεις του προγράμματος διαρθρώνονται σε πέντε ερευνητικές ομάδες με ειδικά αντικείμενα (Κωδικολογία, Φιλολογία, Ψηφιακές εφαρμογές στη μελέτη των χειρογράφων, Καταλογογράφηση, Συντήρηση χειρογράφων) και περιλαμβάνουν τη διοργάνωση πέντε τουλάχιστον workshops ανά έτος και την έκδοση ενός συλλογικού τόμου, στον οποίο θα εκτίθεται η σημερινή κατάσταση της έρευνας για κάθε αντικείμενο. Το ΙΙΕ εκπροσωπεί την Ελλάδα στην οργανωτική επιτροπή (Steering Committee) του προγράμματος και συντονίζει την ελληνική συμμετοχή σε αυτό.

  • Diktyon. Réseau numérique pour les manuscrits grecs
    Ζήσης Μελισσάκης

    Διεθνής συνεργασία, με πρωτοβουλία του Institut de Recherche et d’histoire des textes/CNRS, για τη δημιουργία ενός δικτύου βάσεων δεδομένων με αντικείμενο τα ελληνικά χειρόγραφα. Οι συμμετέχοντες προέρχονται από ένα μεγάλο αριθμό πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων και στόχος είναι η διασύνδεση των βάσεών τους. Από την Ελλάδα συμμετέχει μόνο το ΙΙΕ με τις βάσεις δεδομένων 1) «Χειρόγραφα της Πάτμου» (υπό διαμόρφωση) και 2) «Αγιολογία της Ύστερης Βυζαντινής Περιόδου (1204-14543)» (Δείτε το σχετικό link).

 

Βάσεις Δεδομένων

  • Ψηφιακός θησαυρός ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού «Πανδέκτης»
    (Δείτε το σχετικό link)
    Κρίτων Χρυσοχοϊδης, Ζήσης Μελισσάκης
    Εξωτερικοί συνεργάτες: Ν. Λιβανός, Ν. Μελβάνι, Ε. Σερμετζιάδη, Ρ. Τσακίρη, Α. Τσελίκας

    Online βάση δεδομένων με ποικίλες κατηγορίες περιεχομένου που καλύπτουν όλες τις φάσεις της ελληνικής ιστορίας, στην οποία είναι ενταγμένα 5000 βυζαντινά και μεταβυζαντινά έγγραφα από τις μονές του Αγίου Όρους και τη μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πάτμου. Καταχωρούνται επίσης εκτεταμένες επιτομές των εγγράφων με την αντίστοιχη τεκμηρίωσή τους.

  • Αγιολογία της Υστερης Βυζαντινής Περιόδου (1204-1453)
    http://byzhadb.eie.gr
    Ελεωνόρα Κουντούρα-Γαλάκη

    On line βάση δεδομένων ελεύθερης πρόσβασης, η οποία περιλαμβάνει ως τώρα 90 αγιολογικά κείμενα της Ύστερης Βυζαντινής Περιόδου (1204-1453). Η βάση, πέραν από τα πλήρη κείμενα των αγιολογικών συγγραφών, είναι εμπλουτισμένη με ένα ευρύ πεδίο μεταδεδομένων για το κάθε κείμενο (συγγραφέας, χρονολογία συγγραφής, χειρόγραφα, εκδόσεις κειμένου, κ. α.). Η βάση ειναι σχεδιασμένη για πολλαπλές αναζητήσεις.

 

Δύο έγγραφα του επί του κανικλείου που αναφέρονται στην ελεύθερη διακίνηση των πλοίων και στο σεβασμό άλλων δικαιωμάτων της Μονής του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στην Πάτμο, Αύγουστος 1273 (Πρωτότυπο, Αρχείο Μ. Πάτμου)

[Φωτ.: "Οι Θησαυροί της Πάτμου", Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1988, σ. 354, εικ. 14]

 

Έγγραφο του Πρώτου Δωροθέου και της Συνάξεως του Αγίου Όρους, με το οποίο παραχωρείται το κελλίο του Κωφού στις Καρυές στη Μονή Χιλανδαρίου,1 Οκτωβρίου 1364 (Πρωτότυπο, Αρχείο Μ. Χιλανδαρίου)

[Φωτ.: "Hilandar Monastery", Belgrade 1998, σ. 27]

Χρυσόβουλλο του Ανδρονίκου Β΄ Παλαιολόγου, με το οποίο επικυρώνονται προνόμια της Μονής Χιλανδαρίου, Ιανουάριος 1299, (Πρωτότυπο, Αρχείο Μ. Χιλανδαρίου)



[Φωτ.: "Hilandar Monastery", Belgrade 1998, σ. 57]

Χρυσόβουλλο του συναυτοκράτορα Μιχαήλ Θ΄ Παλαιολόγου, με το οποίο επικυρώνεται η κατοχή από τη μονή Χιλανδαρίου του χωριού Καστρί κοντά στο Στρυμώνα, Ιούνιος 1300 (Πρωτότυπο, Αρχείο Μ. Χιλανδαρίου)

[Φωτ.: "Hilandar Monastery", Belgrade 1998, σ. 59]

 

 


 
 

© National Hellenic Research Foundation (NHRF), 48 Vassileos Constantinou Ave., 11635 Athens, Greece, Tel. +302107273700, Fax. +302107246618