ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ > Τομέας Βυζαντινών Ερευνών

Προγράμματα

 


 

Kαθημερινός και Κοινωνικός Βίος των Bυζαντινών

Συντονισμός: Ηλίας Αναγνωστάκης
Μέλη: Μαρία Λεοντσίνη, Γεράσιμος Μέριανος, Νίκη Τσιρώνη
Εξωτερικοί συνεργάτες: Χριστίνα Αγγελίδη (ομότιμη διευθύντρια ερευνών), Γ.Θ. Καλόφωνος
Μεταδιδακτορική ερευνήτρια: Έφη Ράγια


Tο πρόγραμμα αποσκοπεί στη διερεύνηση πτυχών της βυζαντινής καθημερινότητας και την αλληλεπίδραση ανάμεσα στις πραγματικότητες και την αποτύπωσή τους στις κοινωνικές σχέσεις. H ερευνητική δραστηριότητα του προγράμματος στηρίζεται στις μαρτυρίες των κειμένων, των έργων τέχνης και των αντικειμένων. Με τη μελέτη τους επιδιώκεται η ανάλυση και η κατανόηση αντιλήψεων της βυζαντινής κοινωνίας που εδράζονται σε καθημερινές συνήθειες. Για την εκπόνηση επιμέρους ερευνητικών έργων και την πραγματοποίηση των δραστηριοτήτων του, το Πρόγραμμα έχει αναπτύξει δίκτυο συνεργασιών με πανεπιστημιακούς και ανεξάρτητους ερευνητές από την Eλλάδα και το εξωτερικό. Tα μέλη του Προγράμματος συμμετέχουν στη διοργάνωση συνεδρίων και επιστημονικών συναντήσεων και συνεργάζονται σε ερευνητικά προγράμματα ελληνικών και ξένων ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και ως επιστημονικοί σύμβουλοι σε ελληνικά πολιτιστικά Ιδρύματα.

H τρέχουσα μορφή του προγράμματος περιλαμβάνει δύο διακριτές αλλά συμπληρωματικές κατευθύνσεις.
1. ''Tεχνολογία και διαχείριση αγροτικών προϊόντων στο Βυζάντιο'' και «Βυζαντινή διατροφή και γαστρονομία». Oι σχετικές μελέτες που εκπονούνται (υπό έκδοση σύμμεικτοι τόμοι, πρακτικά συνεδρίων και μονογραφίες) επικεντρώνονται στην εξέλιξη της τεχνολογίας για την παραγωγή κρασιού, ελαιολάδου, ζωικών προϊόντων και στη συμβολή της καλλιέργειας και εμπορείας των προϊόντων αυτών στην οικονομία του Bυζαντίου και των χωρών της Aνατολικής Mεσογείου κατά τους Mέσους Xρόνους.
2. ''Aντιλήψεις, συμπεριφορές και τρόποι έκφρασης''. H κατεύθυνση αυτή μελετά την εξέλιξη των κοινωνικών και ηθικών μηχανισμών που ελέγχουν τις αντιλήψεις για τις αισθήσεις και τα συναισθήματα, την κατασκευή του κοινωνικού φύλου και τη μετάβαση από συλλογικές σε εξατομικευμένες συμπεριφορές. Σημαντική παράμετρο για τις σχετικές έρευνες αποτελεί επίσης η μελέτη των οικονομικών αντιλήψεων και του φαντασιακού των Βυζαντινών.
Στην κατεύθυνση περιλαμβάνεται η συγκρότηση και η δημοσίευση στο διαδίκτυο της ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων ''Ονειρική εμπειρία στο Βυζάντιο'', η οποία θα παράσχει ερευνητικό εργαλείο για τη μελέτη της λειτουργίας και της χρήσης των ονείρων στο Βυζάντιο. Η δοκιμαστική φάση της βάσης θα είναι προσβάσιμη στην διεύθυνση: dib.eie.gr. Υπό έκδοση εντός του 2014 σχετικός τόμος για τα όνειρα στο Βυζάντιο.

 

Ιστορικό

Tο πρόγραμμα συγκροτήθηκε το 2000 για τη διερεύνηση πτυχών της βυζαντινής καθημερινότητας. Ανέπτυξε δίκτυο συνεργασιών με διαφόρους επιστημονικούς φορείς, με πανεπιστημιακούς και ανεξάρτητους ερευνητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό προσκαλώντας ομιλητές διεθνούς κύρους για διαλέξεις και οργανώνοντας διεθνή συμπόσια, όπως: α) 2000: ''Η αφύπνιση των αισθήσεων και προσωπικές προτιμήσεις (11ος-15ος αιώνας)'', Αθήνα, ΙΒΕ/ΕΙΕ, 24-25 Νοεμβρίου. β) 2005: ''Το βιβλίο στο Βυζάντιο: Βυζαντινή και μεταβυζαντινή βιβλιοδεσία'' (σε συνεργασία με το Πρόγραμμα του ΙΒΕ ''Αρχειακές, παλαιογραφικές και διπλωματικές έρευνες''), Αθήνα, ΙΒΕ/ΕΙΕ, 13-16 Νοεμβρίου. γ) 2006: ''Μονεμβάσιος οίνος - Μονοβασ(ι)ά - Malvasia'' (σε συνεργασία με το Πρόγραμμα του ΙΒΕ ''Ιστορική Γεωγραφία του ελλαδικού χώρου''), Αθήνα, ΙΒΕ/ΕΙΕ, 19-20 Μαΐου. δ) 2008: ''Όνειρα και οράματα στην ύστερη Αρχαιότητα και στο Βυζάντιο'', Αθήνα, ΙΒΕ/ΕΙΕ, 23-24 Μαΐου. ε) 2008: ''Ζώα και περιβάλλον στο Βυζάντιο (7ος-12ος αιώνας)'', Αθήνα, ΙΒΕ/ΕΙΕ, 6-7 Ιουνίου.

 

Επί μέρους έργα

  • Συγκρότηση και η δημοσίευση στο διαδίκτυο της ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων ''Ονειρική εμπειρία στο Βυζάντιο''.
  • Ολοκλήρωση του συλλογικού έργου, Ιστορία της ελιάς και του ελαιολάδου στην Ανατολική Μεσόγειο από την Αρχαιότητα στους προβιομηχανικούς χρόνους .
  • Για δύο έτη, ώς το 2014, εταίρος στις δράσεις (Συνέδρια, εκδόσεις Πρακτικών κλπ.) του προγράμματος MenSALe (Mense Storiche ed Artistiche Lucane), Storie e rappresentazioni della cultura dell’alimentazione regionale, Istituto per i Beni Archeologici e Monumentali del Consiglio Nazionale delle Ricerche, Basilicata, Italia.
  • Συμμετοχή στο ερευνητικό έργο «Θαλής» του ΕΙΕ με τίτλο: Ψηφιακό αρχείο για την αλχημεία στο Βυζάντιο και στις ελληνόφωνες κοινότητες της οθωμανικής αυτοκρατορίας.
  • Συμμετοχή στις «Αναπτυξιακές Προτάσεις Ερευνητικών Φορέων-Κρηπίς», με διάφορα έργα όπως α)«Οικιακός εξοπλισμός και δίκτυα διακίνησης. Μια διαχρονική προσέγγιση», β)«Δίκτυα επικοινωνίας στα Ιόνια Νησιά από την πρωτοβυζαντινή έως τη μεσοβυζαντινή εποχή», με στόχο την αποτύπωση σε διαδραστικό χάρτη των δικτύων επικοινωνίας και των σχέσεων κέντρου-περιφέρειας, γ)«Αγροτικά δίκτυα παραγωγής και διακίνησης προϊόντων στην Πελοπόννησο κατά την βυζαντινή περίοδο», με σκοπό τη μελέτη των δικτύων της τοπικής αγροτικής παραγωγής και διακίνησης των παραγόμενων αγαθών από την περιφέρεια προς τα αστικά κέντρα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Σε συνεργασία με τις ομόλογες ερευνητικές ομάδες του ΙΙΕ.
  • Εκπόνηση έργου: «Ηλεκτρονική βάση δεδομένων για την κοινωνική ιστορία του Βυζαντίου από τον 7ο ώς τον 12ο αι: πηγές, προβλήματα και προσεγγίσεις» στο πλαίσιο της Οριζόντιας Πράξης «Ενίσχυση μεταδιδακτόρων ερευνητών/ερευνητριών» του Επιχειρησιακού Προγράμματος (Ε.Π.) «Εκπαίδευση & Δια Βίου Μάθηση» (ΕΣΠΑ). Έναρξη Απρίλιος 2012 και λήξη Απρίλιος 2015.

Δημοσιεύσεις (μόνον εκδόσεις ΙΒΕ/ΕΙΕ)

  • 2004: Το Βυζάντιο ώριμο για αλλαγές. Επιλογές, ευαισθησίες και τρόποι έκφρασης από τον ενδέκατο στον δέκατο πέμπτο αιώνα, Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου, επιμ. Χ. Αγγελίδη.
  • 2005: Κ. Νικολάου, Η γυναίκα στη μέση βυζαντινή εποχή. Κοινωνικά πρότυπα και καθημερινός βίος στα αγιολογικά κείμενα.
  • 2006: A. Kazhdan, A History of Byzantine Literature (850-1000), επιμ. Χ. Αγγελίδη.
  • 2006: Μ. Λεοντσίνη, Kωνσταντίνος Δ΄ (668-685). O τελευταίος πρωτοβυζαντινός αυτοκράτορας.
  • 2006: Οίνος: πολιτισμός και κοινωνία, Το χθες και το σήμερα, Επιστήμης Κοινωνία, ΕΙΕ.
  • 2008: Το Βιβλίο στο Βυζάντιο. Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Βιβλιοδεσία, Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου, επιμ. Ν. Τσιρώνη (σε συνεργασία με την Α. Λαζαρίδου και τον Μπ. Λέγγα, Βιβλιοαμφιάστης 3).
  • 2008: Γ. Μέριανος, Οικονομικές ιδέες στο Βυζάντιο τον 12ο αιώνα. Οι περί οικονομίας απόψεις του Ευσταθίου Θεσσαλονίκης.
  • 2008: Μονεμβάσιος οίνος - Μονοβασ(ι)ά - Malvasia, Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου, επιμ. H. Αναγνωστάκης.
  • 2008: Η. Αναγνωστάκης, Βυζαντινός οινικός πολιτισμός. Το παράδειγμα της Βιθυνίας.
  • 2011: Ζώα και Περιβάλλον στο Βυζάντιο (7ος-12ος αι.), Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου, επιμ. Η. Αναγνωστάκης, Τ. Κόλιας και Ε. Παπαδοπούλου.

Συνεργασίες

  • Συνεργασία, ως εταίρος προγράμματος, με το Istituto per i Beni Archeologici e Monumentali del Consiglio Nazionale delle Ricerche, Basilicata, Italia, στο πρόγραμμα MenSALe (Mense Storiche ed Artistiche Lucane), Storie e rappresentazioni della cultura dell’alimentazione regionale.
  • Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ).
  • Programme ANR POMEDOR, Pralim (Pratiques alimentaires, approches diachroniques en Méditerranée), MSH Maison de l’Orient et de la Méditerranée, Lyon, France.
  • Université François Rabelais Tours και Institut Européen d’Histoire et des Cultures de l’Alimentation.

 

Βάσεις δεδομένων

  • Bάση δεδομένων ''Ονειρική εμπειρία στο Βυζάντιο''. Η δοκιμαστική φάση της βάσης είναι προσβάσιμη στην διεύθυνση: http://dib.eie.gr
  • Δοκιμαστική φάση Γλωσσάρι της ελληνικής ορολογίας των ληνών
  • Ηλεκτρονική βάση δεδομένων για την κοινωνική ιστορία του Βυζαντίου από τον 7ο ώς τον 12ο αι: πηγές, προβλήματα και προσεγγίσεις (υπό εκπόνηση).


 

 

 

© National Hellenic Research Foundation (NHRF), 48 Vassileos Constantinou Ave., 11635 Athens, Greece, Tel. +302107273700, Fax. +302107246618