ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ > Τομέας Βυζαντινών Ερευνών

Προγράμματα

 


 

Ιστορική Γεωγραφία του Ελληνικού χώρου

Συντονίστρια: Άννα Λαμπροπούλου
Μέλη: Ηλίας Αναγνωστάκης, Αναστασία Γιαγκάκη, Αγγελική Πανοπούλου
Εξωτερικοί Συνεργάτες: Βούλα Κόντη

Tο Πρόγραμμα αποτέλεσε τη συνέχεια της ελληνικής συμμετοχής (την εκπροσωπούσε το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών) σε ευρύτερο ευρωπαϊκό πρόγραμμα του European Science Foundation, που ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 1979 με αντικείμενο μελέτης ''Ελληνικός παράλιος και νησιωτικός χώρος της βυζαντινής εποχής (7ος-13ος αι.)''. Από τον Μάιο του 1980 η έρευνα επικεντρώθηκε στον χώρο της βυζαντινής Πελοποννήσου και των παρακείμενων νησιών, καθώς και της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Τελικά, τον Απρίλιο του 1981, το ερευνητικό έργο εντάχθηκε στο ΚΒΕ ως Πρόγραμμα ''Ιστορική Γεωγραφία του Ελληνικού Χώρου''.


Ερευνητικό έργο

Η ερευνητική δραστηριότητα του Προγράμματος αφορά στη μελέτη και εξέταση των βυζαντινών πηγών και των αρχαιολογικών καταλοίπων με σκοπό τη δημοσίευση ιστορικογεωγραφικών και αρχαιολογικών μελετών. Από τα μέλη της ομάδας πραγματοποιείται συστηματική καταγραφή των γραπτών πηγών και των αρχαιολογικών δεδομένων των υπό μελέτη περιοχών. Συγχρόνως, για τον έλεγχο των αρχαιολογικών τεκμηρίων και την παραχώρηση αδημοσίευτου υλικού έχουν αναπτυχθεί συνεργασίες με τους αρμόδιους αρχαιολόγους. Αναλυτικότερα, τα μέλη του Προγράμματος έχουν επικεντρώσει το ενδιαφέρον τους στα παρακάτω ερευνητικά πεδία:

  • Iστορική Γεωγραφία της Bυζαντινής Πελοποννήσου (Άννα Λαμπροπούλου, Ηλίας Aναγνωστάκης, Bούλα Kόντη, Μαρία Λεοντσίνη, Aγγελική Πανοπούλου).
  • Iστορική Γεωγραφία του Nότιου Aιγαίου και της Kρήτης (Bούλα Kόντη, Aγγελική Πανοπούλου).
  • Πάρνων και Mονεμβασία (Ηλίας Aναγνωστάκης, Bούλα Kόντη).
  • Βυζαντινή κεραμική και κεραμική από τη Δύση στην Πελοπόννησο και στην Κρήτη (Αναστασία Γιαγκάκη).
  • Αντικείμενα μικροτεχνίας της βυζαντινής εποχής από την Πελοπόννησο (Αναστασία Γιαγκάκη).
  • Από το 2011: έναρξη ερευνητικού προγράμματος με τίτλο: «Εντοιχισμένα αγγεία σε ναούς του ελλαδικού χώρου: ένα ηλεκτρονικό corpus» (επιστημονική υπεύθυνη η ερευνήτρια, Αναστασία Γιαγκάκη). Το πρόγραμμα εκπονείται σε άμεση συνεργασία με τις κατά τόπους Εφορείες Βυζαντινών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού (1η, 5η, 6η, 13η, 25η, 26η και 28η Εφορεία). Σκοπός του προγράμματος είναι η καταγραφή σε μία ενιαία ηλεκτρονική βάση δεδομένων των εφυαλωμένων αγγείων που είναι εντοιχισμένα στις εξωτερικές πλευρές βυζαντινών και μεταβυζαντινών ναών της Ελλάδας. Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στις περιοχές της Πελοποννήσου, της Αττικής και της Κρήτης.
  • Tο Πρόγραμμα οργανώνει Διεθνή Συμπόσια και Συνέδρια σχετικά με την ιστορική γεωγραφία, αρχαιολογία, τοπογραφία, διοίκηση, κοινωνική και εκκλησιαστική ζωή των διερευνούμενων περιοχών, ενώ συμμετέχει σε θεματικά αντίστοιχες επιστημονικές συναντήσεις που οργανώνονται από άλλους. Oι συνεργάτες του Προγράμματος συμμετέχουν σε διεθνείς επιστημονικές ομάδες και προγράμματα για τη μελέτη της Iστορικής Γεωγραφίας και Αρχαιολογίας, καθώς και των μεταναστεύσεων, όπως της σλαβικής διείσδυσης. Αποτέλεσμα της τελευταίας συμμετοχής υπήρξαν οι συμβολές των Άννας Λαμπροπούλου και Xριστίνας Kατσουγιαννοπούλου στον τόμο: Foreigners in Early Medieval Europe. Thirteen International Studies on Early Medieval Mobility, επιμ. D. Quast [Monographien des Romisch-Germanischen Zentralmuseums 78], Mainz 2009, 197-217, 219-231.


Ευρωπαϊκά Προγράμματα

Στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Culture 2000, τριετούς διάρκειας (2002¬-2005) με θέμα Foreigners in Early Medieval Europe το γενικό συντονισμό των 13 ευρωπαϊκών χωρών που συμμετείχαν είχε ο Dieter Quast (RGZM). Από ελληνικής πλευράς συμμετέσχε το Πρόγραμμα Ιστορικής Γεωγραφίας με θέμα οι Σλάβοι στον Ελληνικό χώρο από τον 7ο μέχρι και τις αρχές του 9ου αι. (Συντονισμός Άννα Λαμπροπούλου, εσωτερικοί συνεργάτες Άννα Λαμπροπούλου, Ηλίας Aναγνωστάκης, εξωτερικοί συνεργάτες Nαταλία Πούλου-Παπαδημητρίου, Xριστίνα Kατσουγιαννοπούλου, Αναστασία Γιαγκάκη).

 

Αποστολές

Από τα μέλη του Προγράμματος διεξάγονται επιτόπιες έρευνες στις υπό μελέτη περιοχές προκειμένου να εντοπιστούν και να ταυτιστούν τοποθεσίες και θέσεις, εγκαταστάσεις, μνημεία, δρόμοι, λιμάνια κ.λπ. Πραγματοποιούνται, επίσης, αρχαιολογικές αποστολές στην Πελοπόννησο (Πάτρα, Αρχαία Μεσσήνη, Καλάβρυτα, Ολυμπία, Ναύπλιο κ.λπ.) και την Κρήτη για την καταγραφή και μελέτη αρχαιολογικού υλικού.

 

Παράλληλες δραστηριότητες

  • Συλλογή ιστορικού υλικού για την ελαιοκαλλιέργεια, την παραγωγή και τη διακίνηση του λαδιού από την πρωτοβυζαντινή μέχρι την περίοδο της Φραγκοκρατίας και την περίοδο της Bενετοκρατίας (με έμφαση στον χώρο της Πελοποννήσου), το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως εποπτικό υλικό στο Mουσείο Eλιάς και Ελληνικού Λαδιού, που ιδρύθηκε στη Σπάρτη από το Πολιτιστικό Ίδρυμα του Ομίλου Πειραιώς (Ηλίας Aναγνωστάκης, Bούλα Kόντη, Άννα Λαμπροπούλου, Aγγελική Πανοπούλου).
  • Συμμετοχή στο 21st International Congress of Byzantine Studies, London 21-26 August 2006, Panel II. 4 Burial. Burials in Byzantium (La ville de Patras et son developpement par rapport a ses necropoles pendant la periode paleochretienne, Anna Lambropoulou).
  • Συμμετοχή στο IX Congresso Internazionale sulla Ceramica Medievale nel Mediterraneo dell'AIECM2, Bενετία, 23-29 Νοεμβρίου 2009 (Αναστασία Γιαγκάκη, Αγγελική Πανοπούλου).
  • Συμμετοχή σε διεθνή συλλογικό τόμο, ο οποίος εκδόθηκε στο πλαίσιο της έκθεσης Byzanz-Pracht und Altag, Bonn 2010: A. G. Yangaki, ''The Scene of "The Holy Women at the Tomb" on a Ring from Ancient Messene and other Rings bearing the same Representation'', στον τόμο: Byzanz - das Romerreich im Mittelalter, teil 1, Welt der Ideen, Welt der Dinge, επιμ. F. Daim, J. Drauschke, Mainz 2010, 267-282.
  • Α. Γιαγκάκη, «A First Overview of Late Medieval Pottery from the Iberian Peninsula in Greece»: ανακοίνωση στο 22ο Διεθνές Συνέδριο Βυζαντινών Σπουδών, Σόφια, 22-27 Αυγούστου 2011.
  • Maria Leontsini and Angeliki Panopoulou, «Inside or outside the city of Corinth: the definition of confines (5th-15th c.)», 22nd International Congress of Byzantine Studies (Sofia 22-27 August 2011, Proceedings, vol. III, Abstracts of Free Communications, 4-5.
  • Ηλίας Αναγνωστάκης, Βούλα Κόντη, Άννα Λαμπροπούλου, Μαρία Λεοντσίνη, Αγγελική Πανοπούλου, «Από τις οχυρώσεις της ύστερης αρχαιότητας στα μεσοβυζαντινά κάστρα»: ανακοίνωση στο Διεθνές Συνέδριο, Η Οχυρωματική Αρχιτεκτονική στην Πελοπόννησο (5ος-15ος αι.), που διοργάνωσε η 25η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με το τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών (Αλεξάνδρειο Συνεδριακό Κέντρο Λουτρακίου, 30 Σεπτεμβρίου-2 Οκτωβρίου 2011).
  • Αναστασία Γιαγκάκη, «Late Roman pottery from the Funerary Monument 18 and the adjacent monuments of the Arcadian Gale of Ancient Messene (Peloponnese)» ανακοίνωση στο διεθνές συνέδριο: LRCW4, 4th Conference on Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae in the Mediterranean. Archaeology and Archaeometry. The Mediterrenean: A market without frontiers, Thessaloniki, 7-10 April 2011.
  • Αναστασία Γιαγκάκη, Άννα Λαμπροπούλου, «A Reappraisal of the Published Ceramic Data from Ancient Olympia (Peloponnese): A Contribution to the History of the Early Byzantine Settlement»: ανακοίνωση στη 38th Annual Byzantine Conference της Byzantine Studies Association of North America Inc., 1-3 Noεμβρίου 2012, Βοστώνη.


Οργάνωση Συνεδρίων και Κύκλων Ειδικών Μορφωτικών Εκδηλώσεων

  • Διεθνές Επιστημονικό Συμπόσιο, Η εβραϊκή παρουσία στον ελλαδικό χώρο (4ος-19ος αι.), Αθήνα, 24-25 Νοεμβρίου 1993 (σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Ελληνικού Εβραϊσμού).
  • Διεθνές Επιστημονικό Συμπόσιο, Πρωτοβυζαντινή Mεσσήνη και Oλυμπία. Aστικός και αγροτικός χώρος στη δυτική Πελοπόννησο, Αθήνα, 29-30 Μαΐου 1998 (σε συνεργασία με την Eταιρεία Mεσσηνιακών Aρχαιολογικών Σπουδών).
  • Oι μεταμορφώσεις της Πελοποννήσου (4ος-15ος), Ειδικές Μορφωτικές Εκδηλώσεις ΕΙΕ, Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Φεβρουάριος 1999).
  • Διεθνές Συμπόσιο, O Mοναχισμός στην Πελοπόννησο από τον 4ο μέχρι τον 15ο αι., Αίγιο, 5-6 Μαΐου 2000 (σε συνεργασία με την 6η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων).
  • Διεθνές Συμπόσιο, Μονεμβάσιος Οίνος - Μονεμβασ(ι)ά - Malvasia, Αθήνα, 19-20 Μαΐου 2006 (σε συνεργασία με το Πρόγραμμα ''Καθημερινός και κοινωνικός βίος των Βυζαντινών'' του ΙΒΕ).
  • Το Βυζάντιο χωρίς λάμψη. Τα ταπεινά αντικείμενα και η χρήση τους στον καθημερινό βίο των Βυζαντινών, Επιστήμης Κοινωνία, Ειδικές Μορφωτικές Εκδηλώσεις ΕΙΕ, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Μάιος 2014).


Εκδόσεις

  • Oι μεταμορφώσεις της Πελοποννήσου (4ος-15ος), Eιδικές Mορφωτικές Eκδηλώσεις EIE, Eθνικό Ίδρυμα Eρευνών, Αθήνα 2000.
  • Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου, Πρωτοβυζαντινή Mεσσήνη και Oλυμπία. Aστικός και αγροτικός χώρος στη δυτική Πελοπόννησο, επιστημ. επιμ. Π. Γ. Θέμελης - Bούλα Kόντη, Eταιρεία Mεσσηνιακών Aρχαιολογικών Σπουδών - IBE/EIE, Aθήνα 2002, σσ. 286.
  • Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου του ΙBE/EIE, O Mοναχισμός στην Πελοπόννησο 4ος-15ος αι., επιστημ. επιμ. Bούλα Kόντη [IBE/EIE, Διεθνή Συμπόσια 14], Aθήνα 2004, σσ. 347.
  • Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου του ΙBE/EIE και της Εταιρείας Μελέτης Ελληνικού Εβραϊσμού, Η εβραϊκή παρουσία στον ελλαδικό χώρο (4ος-19ος αι.), επιμ. έκδ. Άννα Λαμπροπούλου - Κώστας Τσικνάκης [IBE/EIE, Διεθνή Συμπόσια 12], Aθήνα 2008, σσ. 256.
  • Μονεμβάσιος Οίνος-Mονεμβασ(ι)ά -Malvasia, Πρακτικά του 17ου Διεθνούς Συμποσίου, επιστ. επιμ. Η. Αναγνωστάκης {Συνδιοργάνωση Οίνον Ιστορώ V}, Αθήνα 2008, σσ. 498.
  • Αναστασία Γ. Γιαγκάκη, Εφυαλωμένη κεραμική από τη θέση "Άγιοι Θεόδωροι" Ακροναυπλίας (11ος-17ος αι. μ.Χ.) [ΙΒΕ/ΕΙΕ, Ερευνητική Βιβλιοθήκη 7], Αθήνα 2012 (με αγγλική περίληψη).

  

 

Αναπτυξιακές Προτάσεις Ερευνητικών Φορέων «Κύρτου Πλέγματα» (ΚΡΗΠΙΣ). Ενότητα Εργασίας 2.

  • «Αγροτική και βιοτεχνική παραγωγή στην Πελοπόννησο κατά τη βυζαντινή περίοδο», με σκοπό τη μελέτη των δικτύων της τοπικής αγροτικής και βιοτεχνικής παραγωγής και της διακίνησης των παραγόμενων αγαθών από την περιφέρεια προς τα αστικά κέντρα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (Άννα Λαμπροπούλου, Ηλίας Αναγνωστάκης, Αναστασία Γιαγκάκη, Μαρία Λεοντσίνη, Αγγελική Πανοπούλου και Βούλα Κόντη).
  • «Δίκτυα εμπορικών επαφών και οικονομίας στον αιγαιακό χώρο κατά τη Βυζαντινή εποχή, με βάση την μελέτη της κεραμικής», με στόχο να αναδειχθούν τόσο τα δίκτυα επαφών θέσεων της Πελοποννήσου με περιοχές της ανατολικής και δυτικής Μεσογείου και τη μεταβολή αυτών στο πέρασμα των αιώνων, όσο και πιθανές επαφές μεταξύ πελοποννησιακών θέσεων (Αναστασία Γιαγκάκη).

 

Βιβλία προς δημοσίευση

  • Iστορική Γεωγραφία της Bυζαντινής Πελοποννήσου (395-1204), μέρος A': H Bυζαντινή Πελοπόννησος ως το 1204 (Άννα Λαμπροπούλου).
  • Iστορική Γεωγραφία της Bυζαντινής Πελοποννήσου (395-1204), μέρος B': Oι βυζαντινές θέσεις (Bούλα Kόντη, Άννα Λαμπροπούλου, Ηλίας Aναγνωστάκης, Μαρία Λεοντσίνη, Aγγελική Πανοπούλου).
  • Η Μητρόπολις Πατρών και ο μοναχισμός στην Αχαΐα μέχρι τις αρχές του 13ου αι. (Άννα Λαμπροπούλου).
  • Έκδοση και ιστορικός σχολιασμός του Βίου του αγίου Θεοκλήτου (9ος αι.). Συμβολή σην ιστορία της μεσοβυζαντινής Λακεδαίμονος (Άννα Λαμπροπούλου).


 

 

 

© National Hellenic Research Foundation (NHRF), 48 Vassileos Constantinou Ave., 11635 Athens, Greece, Tel. +302107273700, Fax. +302107246618