ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ, ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ & ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ
 
  Ανάπτυξη Φαρμάκων
  Υπολογιστική Χημεία
  Μοριακή Ανάλυση
  Οργανική & Οργανομεταλλική Χημεία
  Φαρμακευτική Χημεία
  Δομική Βιολογία & Χημεία
  Μοριακή Ενδοκρινολογία
  Γονιδιακή Ρύθμιση
  Μοριακή και Κυτταρική Γήρανση
  Βιοϊατρικές Εφαρμογές
  Ολιστικές προσεγγίσεις στην υγεία
  Χημική Καρκινογένεση & Γεννετική Τοξικολογία
  Μεταβολική Μηχανική & Βιοπληροφορική
  Βιοτεχνολογία
  Ενζυμική και Συνθετική Βιοτεχνολογία
  Βιομιμητική & Νανοβιοτεχνολογία

 

 

Χημική Καρκινογένεση και Γενετική Τοξικολογία

 

Σύνθεση Ερευνητικής Ομάδας

Δρ. Σωτήριος Κυρτόπουλος, Ερευνητής Α'


Δρ. Βασίλης Λ. Σουλιώτης, Ερευνητής Β'
Δρ. Βασιλική Πλέτσα, Ερευνήτρια Γ'
Δρ. Παναγιώτης Γεωργιάδης, Eρευνητής B'
Δρ. Μαρία Μποτσιβάλη, Επιστημονικός συνεργάτης
Mαργαρίτα Μπεκύρου, Χημικός, Ειδικός Τεχνικός Επιστήμων
Στέλλα Κάϊλα, Χημικός, Ειδικός Τεχνικός Επιστήμων
Ειρήνη Κολοντή, Παρασκευάστρια
Χαρά Επισκόπου, Βιολόγος, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια
Δήμητρα Στεφάνου, Ιατρός, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια

Αρχή

Αντικείμενο έρευνας

Oι ερευνητικές δραστηριότητες του Προγράμματος Χημικής Καρκινογένεσης και Γενετικής Τοξικολογίας εστιάζονται σε δύο κατευθύνσεις:
(α) Μηχανισμοί χημικής καρκινογένεσης και γενετικής τοξικολογίας
Στα πλαίσια της κατεύθυνσης αυτής, μελετώνται οι μηχανισμοί της καρκινογένεσης από χημικούς ή φυσικούς παράγοντες του περιβάλλοντος, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη μελέτη της αλλοίωσης και της επιδιόρθωσης του DNA, καθώς και στη τροποποίησή τους από διατροφικούς παράγοντες. Εξετάζεται ακόμα ο βιολογικός ρόλος της αλλοίωσης και της επιδιόρθωσης του DNA σε ασθενείς που λαμβάνουν χημειοθεραπεία με αλκυλιωτικά φάρμακα.

(β) Αλληλεπιδράσεις γονιδίων-περιβάλλοντος στην καρκινογένεση
Στα πλαίσια της κατεύθυνσης αυτής, επιδιώκεται η ανάπτυξη βιολογικών δεικτών ατομικής έκθεσης και γενετικής ευαισθησίας στα καρκινογόνα και η εφαρμογή τους σε πληθυσμιακές μελέτες διερεύνησης του ρόλου περιβαλλοντικών και διατροφικών παραγόντων στη τροποποίηση του κινδύνου καρκινογένεσης. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην αξιοποίηση στον τομέα αυτό των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι τεχνολογίες της γονιδιωματικής.

Η τελική επιδίωξη του Προγράμματος είναι η σύζευξη μηχανιστικών μελετών με εκείνες που αφορούν την ανάπτυξη και εφαρμογή βιολογικών δεικτών, να ενισχυθεί η δυνατότητα εκτίμησης του κινδύνου μέσω μηχανιστικών μελετών και να επιτευχθεί η ανάπτυξη εξατομικευμένων χημειοθεραπευτικών πρωτοκόλλων.

Οι κύριες τρέχουσες ερευνητικές δραστηριότητες του Εργαστηρίου συμπεριλαμβάνουν:

  • την ανάπτυξη, με την χρήση τεχνολογιών γονιδωματικής και έμφαση στην επιγενωμική, νέων δεικτών πρόβλεψης του κινδύνου νόσησης και η εφαρμογή τους, στα πλαίσια πληθυσμιακών μελετών μεγάλης κλίμακας, στην διερεύνηση του ρόλου σειράς περιβαλλοντικών παραγόντων στην πρόκληση του καρκίνου σε ενήλικες καθώς και νευροαναπτυξιακών και ανοσολογικών παθήσεων σε παιδιά. Κύριο εργαλείο εκτέλεσης της μελέτης αυτής είναι το Ευρωπαϊκό έργο EnviroGenomarkers το οποίο συντονίζεται από την ομάδα του ΕΙΕ.

  • την εφαρμογή, στα πλαίσια πληθυσμιακών μελετών, επαληθευμένων δεικτών έκθεσης σε διατροφικούς και περιβαλλοντικούς καρκινογόνους παράγοντες για την διερεύνηση του ρόλου της έκθεσης των εγκύων στην πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου και άλλων νοσημάτων κατά την πρώιμη ηλικία των παιδιών τους, καθώς και της έκθεσης σε διατροφικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες στην πρόκληση διαφόρων καρκίνων σε ενήλικες. Οι μελέτες αυτές εκτελούνται κυρίως στα πλαίσια των Ευρωπαϊκών έργων NewGeneris και ECNIS, αντίστοιχα.

  • την διερεύνηση των μηχανισμών επιδιόρθωσης των βλαβών του DNA που προκαλούνται από γονοτοξικούς παράγοντες, τόσο περιβαλλοντικούς όσο και φαρμακευτικούς,

  • την ανάπτυξη και εφαρμογή δεικτών, βασισμένων στην ικανότητα επιδιόρθωσης των βλαβών του DNA, για την πρόβλεψη της ανταπόκρισης καρκινοπαθών οι οποίοι λαμβάνουν χημειοθεραπεία με γονοτοξικούς φαρμακευτικούς παράγοντες, με στόχο την διαμόρφωση εξατομικευμένων θεραπευτικών πρωτοκόλλων.

Αρχή

Εφαρμοσμένη έρευνα και συμβουλευτικές υπηρεσίες

Η Μονάδα Περιβαλλοντικής Τοξικολογίας προσφέρει συμβουλευτικές υπηρεσίες για θέματα σχετικά με τις επιδράσεις του περιβάλλοντος (περιλαμβανομένης της διατροφής) στην υγεία, ειδικότερα δε για την εκτίμηση των κινδύνων υγείας που προέρχονται από την παρουσία επικίνδυνων χημικών παραγόντων στο περιβάλλον και τα τρόφιμα με στόχο την στήριξη πολιτικών.

Υπεύθυνη:
Δρ. Μαρία Μποτσιβάλη
Tel: 210-7273784
email: mbotsi

Αρχή

Τρέχοντα ή πρόσφατα ανταγωνιστικά ερευνητικά προγράμματα

1. ''Genomics biomarkers of environmental health'' (EnviroGenomarkers): EU FP7 Integrated Project, 2009-2013. Δίκτυο 11 συνεργατών, συντονιστής: Σ. Κυρτόπουλος. Προϋπολογισμός ΕΙΕ (Κοινοτική συμμετοχή): 474.000 ευρώ

Το EnviroGenomarkers είναι μιά προοπτική μοριακή επιδημιολογική μελέτη ενταγμένη σε 3 πληθυσμιακές μελέτες / τράπεζες βιολογικών δειγμάτων: Την μελέτη EPIC Ιταλίας, Northern Sweden Health and Disease Study και την μελέτη μητέρων-παιδιών Ρέα. Για άτομα με ή χωρίς νόσο (καρκίνο μαστού, Β-κυτταρικό λέμφωμα, και παιδιά με νευροαναπτυξιακές ή ανοσολογικές παθήσεις) εξετάζονται δείγματα αίματος που συνελέγησαν και αποθηκεύθηκαν πριν ακόμα αυτά νοσήσουν, με στόχο την ανακάλυψη δεικτών με ικανότητα πρόβλεψης της πιθανότητας μελλοντικής νόσησης και συσχέτισής τους με έκθεση σε σειρά τοξικών ουσιών περιβαλλοντικής και διατροφικής προέλευσης (PCB, ΠΑΥ, κάδμιο, φθαλικά κ.α.). Για την αναζήτηση βιολογικών δεικτών χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο μεθοδολογίες γονιδιωματικής περιλαμβανομένης της μεταγραφωμικής, μεταβολομικής, πρωτεομικής και επιγενωμικής. Η μελέτη αυτή είναι η πρώτη, μεγάλη Ευρωπαϊκή μελέτη μοριακής επιδημιολογίας που στηρίζεται κυρίως στις νέες αυτές τεχνολογίες. Η Ομάδα του ΕΙΕ, εκτός από τον συντονισμό του έργου, έχει την ευθύνη των επιγενωμικών αναλύσεων, και συμμετέχει στις δράσεις μέτρησης βλαβών DNA και εκτίμησης της έκθεσης σε διατροφικούς παράγοντες. Έχει επίσης την ευθύνη της λειτουργίας του Γραφείου Επικοινωνίας και Διάχυσης Πληροφοριών του έργου.Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην διεύθυνση

Δρ. Μαρία Μποτσιβάλη,
Γραφείο Διάχυσης Επιστημονικών Πληροφοριών EnviroGenomarkers,
Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών
τηλ.: 210-7273784
fax: 210-7273677
email: mbotsi

2. ''Environmental Cancer, Nutrition and Individual Susceptibility'' (ECNIS): EU FP6 Network of Excellence, 2005-2009. Συντονιστής: Dr. K. Rydzynski, NOFER Institute, Lodz, Poland; προϋπολογισμός ΕΙΕ (Κοινοτική συμμετοχή): 850.000 ευρώ

Το ECNIS είναι ένα Δίκτυο Αριστείας στα πλαίσια του οποίου μερικές από τις κορυφαίες ευρωπαϊκές ερευνητικές ομάδες στον χώρο της περιβαλλοντικής καρκινογένεσης συνεργάζονται με στόχο την δημιουργία ενός ισχυρού και με μακροχρόνια προοπτική δικτύου έρενας των περιβαλλοντικών αιτίων της καρκινογένεσης και της αλληλεπίδρασής τους με γενετικούς και διατροφικούς παράγοντες, χρησιμοποιώντας κατά κύριο λόγο μεθοδολογίες βασισμένες στους βιολογικούς δείκτες και την μοριακή επιδημιολογία. Μεταξύ των δραστηριοτήτων της ερευνητικής ομάδας του ΕΙΕ στα πλαίσια του ΕCNIS συμπεριλαμβάνονται και ο συντονισμός της Ομάδας Εργασίας για την Παρακολούθηση και Αξιολόγηση των Επιστημονικών Εξελίξεων ("Science Monitoring and Review Taskforce") καθώς επίσης και η λειτουργία του Γραφείου Επικοινωνίας και Διάχυσης των Πληροφοριών του Δικτύου ("Science Communication and Dissemination Office"). Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην διεύθυνση:

Δρ. Μαρία Μποτσιβάλη,
Γραφείο Διάχυσης Επιστημονικών Πληροφοριών ECNIS,
Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών
τηλ.: 210-7273784
fax: 210-7273677
email: mbotsi

Ενημερωτικό Δελτίο ΕCNIS No. 8

3. ''Newborns and Genotoxic exposure risks'' (NewGeneris): EU FP6 Integrated Project; 2005-2009; συντονιστής: Dr. J. Kleinjans, University of Maastricht, Netherlands; προϋπολογισμός ΕΙΕ (Κοινοτική συμμετοχή): 375.000 ευρώ

Το NewGeneris είναι ένα Ευρωπαϊκό ερευνητικό έργου που ασχολείται με την διερεύνηση της σχέσης μεταξύ της έκθεσης, κατά την διάρκεια της κύησης (μέσω της μητέρας) και την πρώιμη παιδική ηλικία, σε τοξικές ουσίες του περιβάλλοντος και των τροφίμων και της εμφάνισης καρκίνου και νόσων του ανοσολογικού συστήματος (π.χ. άσθμα, αλλεργική ρινίτιδα) στην παιδική ή ώριμη ηλικία. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται τόσο πειραματικές μεθοδολογίες, όσο και μεθοδολογίες μοριακής επιδημιολογίας με την χρήση βιολογικών δεικτών σε επιλεγμένες πληθυσμιακές ομάδες προερχόμενες από διαφορετικές περιοχές της Ευρώπης που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα περιβαλλοντικών εκθέσεων, διατροφής και γενετικών χαρακτηριστικών (Νορβηγία, Δανία, Αγγλία, Γερμανία, Ισπανία και Ελλάδα). Στο έργο συμμετέχουν 25 ερευνητικές ομάδες προερχόμενες από 16 χώρες. Μεταξύ των δραστηριοτήτων της ερευνητικής ομάδας του ΕΙΕ στα πλαίσια του ΕCNIS συμπεριλαμβάνονται και ο συντονισμός των δραστηριοτήτων σχετικά με την εκτίμηση της έκθεσης σε επιλεγμένους περιβαλλοντικούς και διατροφικούς παράγοντες, η μελέτη βιολογικών δεικτών έκθεσης σε καρκινογόνους παράγοντες καθώς και της ατομικής ικανότητας επιδιόθρωσης των βλαβών που αυτές προκιαλούν στον DNA, καθώς και η λειτουργία του Γραφείου Επικοινωνίας του Δικτύου. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην διεύθυνση:

Δρ. Μαρία Μποτσιβάλη,
Γραφείο Διάχυσης Επιστημονικών Πληροφοριών NewGeneris,
Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών
τηλ.: 210-7273784
fax: 210-7273677
email: mbotsi

Ενημερωτικό Δελτίο ΝewGeneris No. 2/3

4 . ''Mechanism-based approaches to improved cancer risk assessment of ambient air polycyclic aromatic hydrocarbons'' (AMBIPAH): EU FP5, 2003-2006; συντονιστής: Σ. Κυρτόπουλος; προϋπολογισμός ΕΙΕ (Κοινοτική συμμετοχή): 143.577 ευρώ

Αρχή

Επιλεγμένες πρόσφατες δημοσιεύσεις

 

 

Episkopou H., Kyrtopoulos S.A., Sfikakis P.P., Fousteri M., Dimopoulos M.A., Mullenders L.H.F. and Souliotis V.L. (2009) Association between transcriptional activity, local chromatin structure and the efficiencies of both subpathways of nucleotide excision repair of melphalan adducts. Cancer Res. 69, 4424-4433

Merlo, D.F., Wild, C.P., Kogevinas, M., Kyrtopoulos, S., Kleinjans, J., NewGeneris Consortium (2009) NewGeneris: a European study on maternal diet during pregnancy and child health. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 18, 5-10.

Gallo, V., Khan, A., Gonzales, C., Phillips, D.H., Schoket, B., Gyorffy, E., Anna. L, Kovacs, K., Moller, P., Loft, S., Kyrtopoulos, S., Matullo, G. and Vineis, P. (2008) Validation of biomarkers for the study of environmental carcinogens: a review. Biomarkers 13, 505-534.


Sotiroudis, T.G. and Kyrtopoulos, S.A. (2008) Anticarcinogenic compounds of olive oil and related biomarkers. Eur. J. Nutr. 47, Suppl 2, 69-72.

Akesson, B. and Kyrtopoulos, S.A. (2008) Biomarkers of exposure to and mechanisms behind the anticarcinogenic action of selected dietary components. Introduction. Eur. J. Nutr. 47, Suppl. 2, 1-2.

Dimopoulos, M.A., Souliotis, V.L., Anagnostopoulos, A., Bamia, C., Pouli, A., Baltadakis,
I., Terpos, E,, Kyrtopoulos, S.A. and Sfikakis, P.P. (2007) Melphalan-induced DNA damage in vitro as a predictor for clinical outcome in multiple myeloma. Haematologica 92, 1505-12.

Sarrif A, Wiegand HJ, Knudsen LE, Kyrtopoulos SA, Sram RJ, Vrijhof H. (2007) Biomarkers in children and adults-Introduction and overview. Toxicol Lett. 172, 1-3.

Sarrif A, Kyrtopoulos SA, Autrup H, Farmer P, Kirsch-Volders M, Kleinjans JC, Knudsen LE, Mathar U, Wiegand HJ, Vrijhof H. (2006) Environmental genotoxins in children and adults: introduction and overview. Mutat Res. 608, 97-9.

Sarrif A, Kyrtopoulos SA, Rydzinski KJ, Bartsch H. (2006) Environmental genotoxins in children and adults: concluding remarks. Mutat Res. 608, 169-70.

Kyrtopoulos SA, Sarrif A, Elliott BM, Schoket B, Demopoulos NA. (2006) Biomarkers and molecular epidemiology--present state and future trends: concluding remarks. Mutat Res. 600, 77-8.

Biomarkers and molecular epidemiology--present state and future trends (Special Editors: A. Sarrif and S.A. Kyrtopoulos), Mutat. Res. 600 (1-2) (2006), 1-206.

Environmental Genotoxins in Children and Adults (Special Editors: A. Sarrif and S.A. Kyrtopoulos), Mutat. Res. 608 (2) (2006), 97-170.

Souliotis, V.L., Dimopoulos, M.A., Episkopou, H.G., Kyrtopoulos, S.A. and Sfikakis, P.P. (2006)
Preferential in vivo DNA repair of melphalan-induced damage in human genes is greatly affected by the local chromatin structure. DNA Repair (Amst)., 5, 972-85.

Singh, R., Gaskell, M., Le Pla, R.C., Kaur, B., Azim-Araghi, A., Roach, J., Koukouves, G., Souliotis, V.L., Kyrtopoulos, S.A. and Farmer, P.B. (2006) Detection and quantitation of benzo[a]pyrene-derived DNA adducts in mouse liver by liquid chromatography-tandem mass spectrometry: comparison with 32P-postlabeling. Chem Res Toxicol., 19, 868-78.

Topinka, J., Loli, P., Hurbakova, M., Kovacikova, Z., Volkovova, K., Wolff, T., Oesterle, D., Kyrtopoulos, S.A. and Georgiadis, P. (2006) Benzo[a]pyrene-enhanced mutagenesis by man-made mineral fibres in the lung of lamda-lacI transgenic rats. Mutat Res., 595, 167-73.

Topinka, J., Loli, P., Dusinska, M., Hurbankova, M., Kovacikova, Z., Volkovova, K., Kazimirova, A., Barancokova, M., Tatrai, E., Wolff, T., Oesterle, D., Kyrtopoulos, S.A. and Georgiadis, P. (2006) Mutagenesis by man-made mineral fibres in the lung of rats. Mutat Res., 595, 174-83.

Pletsas, D., Wheelhouse, R.T., Pletsa, V., Nicolaou, A., Jenkins, T.C., Bibby, M.C. and Kyrtopoulos, S.A. (2006) Polar, functionalized guanine-O6 derivatives resistant to repair by O6-alkylguanine-DNA alkyltransferase: implications for the design of DNA-modifying drugs.
Eur. J. Med. Chem., 41, 330-9.

Kyrtopoulos, S.A. (2006) Biomarkers in environmental carcinogenesis research: striving for a new momentum. Toxicol Lett., 162, 3-15.

Ayi Fanou, L., Mobio, T.A., Creppy, E.E., Fayomi, B., Fustoni, S., Moller, P., Kyrtopoulos, S., Georgiades, P., Loft, S., Sanni, A., Skov, H., Ovrebo, S. and Autrup, H. (2006) Survey of air pollution in Cotonou, Benin--air monitoring and biomarkers. Sci. Total Environ., 358, 85-96.

Dimopoulos, M.A., Souliotis, V.L., Anagnostopoulos, A., Papadimitriou, C. and Sfikakis, P.P. (2005) Extent of Damage and Repair in the p53 Tumor-Suppressor Gene After Treatment of Myeloma Patients With High-Dose Melphalan and Autologous Blood Stem-Cell Transplantation Is Individualized and May Predict Clinical Outcome. J Clin Oncol., 23, 4381-9.

Georgiadis, P., Topinka, J., Vlachodimitropoulos, D., Stoikidou, M., Gioka, M., Stephanou, G., Autrup, H., Demopoulos, N.A., Katsouyianni, K., Sram, R. and Kyrtopoulos, S.A. (2005), Interactions between CYP1A1 polymorphisms and exposure to environmental tobacco smoke in the modulation of lymphocyte bulky DNA adducts. Carcinogenesis, 26, 93-101.

Souliotis, V.L., Sfikakis, P.P., Anderson, L.M. and Kyrtopoulos, S.A. (2004) Intra and intercellular variations in the repair efficiency of O6 methylguanine, and their contribution to kinetic heterogeneity. Mutat. Res., 568, 155-170.

Topinka, J., Loli, P., Georgiadis, P., Dusinska, M., Hurbankova, M., Kovacikova, Z., Volkovovad, K., Kazimirova, A., Barancokova, M., Tatrai, E., Oesterle, D., Wolff, T. and Kyrtopoulos, S.A. (2004) Mutagenesis by asbestos in the lung of lambda lacI transgenic rats. Mutat. Res., 553, 67-78.

Loli, P., Topinka, J., Georgiadis, P., Dusinska, M., Hurbankova, M., Kovacikova, Z., Volkovovad, K., Wolff, T., Oesterle, D. and Kyrtopoulos, S.A. (2004) Benzo[a]pyrene-enhanced mutagenesis by asbestos in the lung of lambda-lacI transgenic rats. Mutat. Res., 553, 79-90.

Dusinska, M., Collins, A., Kazimirova, A., Barancokova, M., Harrington, V., Volkovova, K., Staruchova, M., Horska, A., Wsolova, L., Kocan, A., Petrik, J., Machata, M., Ratcliffe, B. and Kyrtopoulos, S.A. (2004) Genotoxic effects of asbestos in humans. Mutat. Res., 553, 91-102.

Tulinska J., Jahnova E., Dusinska M., Kuricova M., Liskova A., Ilavska S., Horvathova M., Wsolova L., Kyrtopoulos S.A., Collins A., Harrington V. and Fuortes L. (2004), Immunomodulatory effects of mineral fibres in occupationally exposed workers. Mutat. Res., 553, 111-124.

Αρχή

Ευρωπαϊκά Έργα
 
      
Νέα του Προγράμματος

 

 

 

 

 

 

© National Hellenic Research Foundation (NHRF), 48 Vassileos Constantinou Ave., 11635 Athens, Greece, Tel. +302107273700, Fax. +302107246618