Βάση δεδομένων των Γερμανικών στρατιωτικών και παραστρατιωτικών μονάδων στην Ελλάδα 1941-1944/45

Φορέας υλοποίησης του Έργου: Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών/ΕΙΕ
Διάρκεια: Μάιος 2019 – Δεκέμβριος 2021
Χρηματοδότηση: Γερμανικό Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εξωτερικών, Ελληνογερμανικό Ταμείο για το Μέλλον
Επιστημονικός Υπεύθυνος: Δρ. Βαλεντίν Σνάιντερ, φιλοξενούμενος ερευνητής ΙΙΕ/ΕΙΕ
Εποπτεύων: Δρ. Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Διευθυντής Ερευνών ΙΙΕ/ΕΙΕΣ

 

Θεματική του έργου

Οι περισσότερες παλαιότερες και πρόσφατες μελέτες για τη Γερμανική κατοχή της Ελλάδας κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, επικεντρώθηκαν κυρίως στη στρατιωτική δράση, τα εγκλήματα πολέμου και τη μαζική βία, από τις διώξεις, συλλήψεις, βασανισμούς, εγκλεισμούς σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, έως την εξόντωση. Παρόλο που αυτές οι μελέτες έχουν εντοπίσει και αναδείξει ένα σημαντικό μέρος των γερμανικών δράσεων, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες σκοτεινές ζώνες στη σχετική ιστορία. Στην πράξη, σε ό,τι αφορά τη συνολική παρουσία των στρατευμάτων κατοχής που στάθμευσαν στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι ρητά εντοπισμένες μονάδες αντιπροσωπεύουν μόνο ένα κλάσμα του συνολικού αριθμού. Οι λοιπές στρατιωτικές μονάδες χαρακτηρίζονται κυρίως ως «γερμανικές μονάδες», «γερμανικά στρατεύματα», «γερμανικές αρχές» κλπ. Ωστόσο, ο αντίκτυπος αυτών των άγνωστων μονάδων στην καθημερινή ζωή του Ελληνικού πληθυσμού ήταν συχνά εξίσου σημαντικός, για παράδειγμα μέσω της επίταξης οικιών και τροφίμων, της επιβολής καταναγκαστικής εργασίας, καθώς και άλλων αυθαίρετων μέτρων.


Illustration Map German archives

Lagenkarte Ia vom 5.8.[1942] – Verlegungen in den Raum Athen/Kreta,
Bundesarchiv-Militärarchiv, RH 26-22/49, fol. 659.

 

 

 

[Επιστροφή]

Σκοπός του έργου

Λαμβάνοντας υπόψη τη σημαντική θέση που κατέχει σήμερα η Γερμανική κατοχή στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων, το Ερευνητικό Έργο «Βάση δεδομένων των Γερμανικών στρατιωτικών και παραστρατιωτικών μονάδων στην Ελλάδα 1941-1944/45», το οποίο διεξάγεται στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, αποσκοπεί στον εντοπισμό και την καταγραφή όλων των Γερμανικών στρατιωτικών και παραστρατιωτικών μονάδων που στάθμευσαν περιστασιακά ή μακροχρόνια και έδρασαν κατά καιρούς στην Ελλάδα μεταξύ Απριλίου 1941, ημερομηνία της γερμανικής εισβολής και Οκτωβρίου 1944, ημερομηνία της υποχώρησης των γερμανικών στρατευμάτων (και Μαΐου του 1945 για κάποιες απομακρυσμένες περιοχές και νησιά). Αυτή η βάση δεδομένων θα αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για την εμβάθυνση στην ιστορική γνώση της περιόδου στην Ελλάδα, καθώς

  • θα βοηθήσει στην αναγνώριση των Γερμανικών μονάδων που ενεπλάκησαν σε εγκλήματα πολέμου,
  • θα διευκρινίσει περαιτέρω το αριθμητικό εύρος των δυνάμεων κατοχής,
  • θα ρίξει φως στη δομή και στην εξέλιξη των στρατιωτικών και παραστρατιωτικών μονάδων.

Μετά την ολοκλήρωσή της, η βάση δεδομένων θα είναι προσιτή στο κοινό και θα χρησιμεύει ως εργαλείο όχι μόνο για ακαδημαϊκή έρευνα, αλλά και για πρωτοβουλίες τοπικής και περιφερειακής ιστορίας, σχολικά προγράμματα κλπ.

 

[Επιστροφή]

Δυναμική χαρτογράφηση

Τα καταγεγραμμένα δεδομένα θα τοποθετηθούν σε μια δυναμική εφαρμογή περιβάλλοντος GIS (GIS: σύστημα γεωγραφικών πληροφοριών) το οποίο θα επιτρέπει στον επισκέπτη να κάνει εξατομικευμένη χρήση της βάσης δεδομένων, για παράδειγμα μέσω αναζήτησης σχετικά με την πορεία μιας δεδομένης μονάδας, ή την πυκνότητα της παρουσίας δυνάμεων κατοχής μιας συγκεκριμένης τοποθεσίας ή περιοχής, σε διαδοχικές χρονικές περιόδους. Μέσω της χρονικής και γεωγραφικής κωδικοποίησης των διαθέσιμων δεδομένων, η εφαρμογή θα επιτρέπει επίσης στους ερευνητές να θέτουν στο ευρύτερο πλαίσιο των τοπικών δομών και μεταβολών ή κινήσεων των κατοχικών στρατευμάτων, ποιοτικά δεδομένα που προέρχονται για άλλες πηγές (π.χ. από προσωπικές μαρτυρίες, πληροφορίες των αντιστασιακών οργανώσεων).


Illustration German Occupation Normandy

Βαλεντίν Σνάιντερ, La présence allemande en Normandie,
1940-1948 – Approche croisée d’une cohabitation franco-allemande forcée,
Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο της Καν, 2013, έγγαφο αρ. 185, σ. 1078.

 

 

[Eπιστροφή]

Μέθοδοι και πηγές

Για να συγκροτηθεί η κύρια δομή της βάσης δεδομένων, θα χρησιμοποιηθούν διάφορες δημοσιευμένες και μη δημοσιευμένες πηγές. Θα σαρωθεί η ιεραρχία της Wehrmacht και της Waffen-SS «από πάνω προς τα κάτω», από τις μεγαλύτερες δομές και τις διοικούμενες αρχές μέχρι το επίπεδο συνταγμάτων και λόχων. Θα χρησιμοποιηθούν εκτενώς τα ημερολόγια πολέμου των διαφόρων μονάδων και τα παραρτήματά τους, που φυλάσσονται στο Bundesarchiv-Militärarchiv του Φράιμπουργκ της Γερμανίας (και εν μέρει στα αρχεία της Ακαδημίας Αθηνών). Τα έγγραφα σχετικά με τις απώλειες των μονάδων που κατέχει η πρώην «Deutsche Dienststelle (πρώην WASt)» στο Βερολίνο θα χρησιμοποιηθούν για την ολοκλήρωση της βάσης δεδομένων. Οι πίνακες στρατιωτικής οργάνωσης θα χρησιμεύσουν στη συνέχεια για να ποσοτικοποιήσουν με ακρίβεια τη θεωρητική ισχύ των αναγνωρισμένων Γερμανικών μονάδων και για την τοποθέτηση αυτών σε σχέση με τους πληθυσμούς των κατεχομένων περιοχών. Περισσότερες πληροφορίες θα αντληθούν από τα τοπικά ελληνικά αρχεία και βιβλιοθήκες, και ιδιαίτερα από βιβλία και μαρτυρίες τοπικής ιστορίας. Αυτά τα ντοκουμέντα είναι κυρίως χρήσιμα γιατί περιέχουν πληροφορίες σχετικά με τις Γερμανικές μονάδες στο επίπεδο των λόχων και κατωτέρω.

Illustration List Occupied Athens

Truppenliste der in Athen anwesenden Einheiten (10.4.1944),
Bundesarchiv-Militärarchiv, RH 34/263, fol. 1.

 

Μια άλλη σημαντική πηγή για αυτή την έρευνα είναι η συγκεκριμένη γνώση των τοπικών ιστορικών και των μαρτύρων, που θα βοηθήσει στην ακριβή αναγνώριση των διαφορετικών Γερμανικών στρατευμάτων. Συχνά, αυτές οι πληροφορίες παραμένουν άγνωστες και αδημοσίευτες.

Προσκαλούμε όποιον διαθέτει σχετικές πληροφορίες, όπως για παράδειγμα ονόματα Γερμανών στρατιωτών ή τοπικών διοικητών ή στρατιωτικών και παραστρατιωτικών μονάδων, όπως επίσης και όνοματα σκαφών που χρησιμοποιήσαν οι Γερμανοί, μαζί με το όνομα της κατεχόμενης περιοχής και την ημερομηνία της εμφάνισης των Γερμανών, να μας στείλουν μήνυμα στην ηλεκτρονική διεύθυνση

godb@eie.gr

Στη συνέχεια, οι πληροφορίες αυτές θα συγκριθούν με τα δεδομένα που ανακτώνται από τα στρατιωτικά αρχεία και ανάλογως θα ενσωματωθούν στη βάση δεδομένων.

 

[Eπιστροφή]

Χρηματοδότηση – Διάρκεια

Η υλοποίηση του Ερευνητικού Έργου «Βάση δεδομένων των γερμανικών στρατιωτικών και παραστρατιωτικών μονάδων στην Ελλάδα 1941-1944/45» χρηματοδοτείται από το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εξωτερικών, από πόρους του Ελληνογερμανικού Ταμείου για το Μέλλον.
Το Έργο ξεκίνησε τον Μάιο του 2019 και θα ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2021.

Logo German Embassy Athens GR

 

 

 

[Eπιστροφή]

Η ερευνητική ομάδα

ResearchGroup_photo

 

Δρ. Βαλεντίν Σνάιντερ

Επιστημονικός υπεύθηνος έργου – email: vschneider@eie.gr
Ο Βαλεντίν Σνάιντερ έχει διδακτορικό δίπλωμα στην Ιστορία (Université de Caen, 2013) και διδακτορικό δίπλωμα στην Πολιτική και στις Διεθνείς Σχέσεις (Πανεπιστήμιο του Nottingham, 2016). Ειδικεύεται στην καθημερινή ζωή στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και είναι ειδικός στα καθεστώτα κατοχής, την αιχμαλωσία πολέμου και τις πολιτισμικές πρακτικές ταφής. Η έρευνά του στη Γαλλία τον οδήγησε να εξετάσει τη γερμανική κατοχή και από ποσοτική άποψη. Έχει επιμεληθεί διάφορες εκθέσεις για θεσμικές οργανώσεις στη Γαλλία και είναι συγγραφέας βιβλίων.

Περισσότερες πληροφορίες: www.valentinschneider.eu

 

Αναστασία Χαρτοματσίδη

Επιστημονική συνεργάτιδα – email: achartomatsidi@eie.gr
Η Αναστασία Χαρτοματσίδη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1991. Είναι υποψήφια διδάκτωρ Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει λάβει τον μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών της από το Τμήμα Διεθνούς Ιστορίας του London School of Economics and Political Science, όπου εκπόνησε τη διπλωματική της εργασία υπό τον τίτλο «Η στάση της βρετανικής αριστεράς απέναντι στα γεγονότα στην Ελλάδα από τα Δεκεμβριανά (Δεκέμβριος 1944) έως και την υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας (Φεβρουάριος 1945)». Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν την Σύγχρονη Ελληνική και Ευρωπαϊκή Ιστορία.

 

Ναταλία Τσούρμα

Επιστημονική συνεργάτιδα – email: ntsourma@eie.gr
Η Ναταλία Τσούρμα γεννήθηκε το 1993 στην Αθήνα. Είναι πτυχιούχος Ιστορίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (2016). Ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές σπουδές της με ειδίκευση στη Νεότερη και Σύγχρονη Ελληνική Ιστορία στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ (2019). Έχει απασχοληθεί στα προγράμματα «Προφορικές Ιστορίες: Το κτήριο ΦΙΞ» του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και «Μνήμες από την Κατοχή στην Ελλάδα» του Freie Universität Berlin και του ΕΚΠΑ. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν την ιστορία του 20ου αιώνα, την ιστορία του εγκλήματος και της ιατροδικαστικής και την ιστορία του αστικού χώρου.

 

Lukas Hennies

Εξωτερικός συνεργάτης – email: luhennies@uni-osnabrueck.de
Ο Lukas Hennies έχει μεταπτυχιακό δίπλωμα στην Ιστορία και είναι μέλος του Τμήματος Νεώτερης Ιστορίας και Ιστορικής Μετανάστευσης του Πανεπιστημίου του Osnabrück και έχει λάβει υποτροφία διδακτορικών σπουδών από το Ίδρυμα Hans Böckler. Η έρευνά του επικεντρώνεται στην μελέτη σύγκρουσης και ιστορικής μετανάστευσης στον 20ο αιώνα και στην ανάπτυξη ψηφιακών μεθόδων με στόχο την επεξεργασία, το μοντέλο και την αξιολόγηση ιστορικών μαζικών δεδομένων. Πρόσφατα, εργάστηκε στον ιστορικό δείκτη δελτίων  της Geheime Staatspolizei Osnabrück και σε ένα διαδραστικό διαδικτυακό χάρτη που δείχνει την κίνηση και τις διαδρομές των εκτοπισμένων ατόμων (Displaced Persons).

Περισσότερες πληροφορίες: https://www.geschichte.uni-osnabrueck.de/hennies_lukas/profil.html

 

Δρ. Λεωνίδας Καλλιβρετάκης

Διευθυντής Ερευνών, Εποπτεύων από πλευράς ΙΙΕ/ΕΙΕ – email: leonkall@eie.gr

Βιογραφικό: http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-kallivretakis-gr.pdf

 

 

 

[Eπιστροφή]

Επικοινωνία

Για οποιεσδήποτε ερωτήσεις σχετικά με το Έργο «Βάση δεδομένων των γερμανικών στρατιωτικών και παραστρατιωτικών μονάδων στην Ελλάδα 1941-1944/45» ή αν θέλετε να συνεισφέρετε με προσωπικές πληροφορίες, παρακαλούμε γράψτε στην ακόλουθη ηλεκτρονική διεύθυνση: godb@eie.gr

 

 

 

[Eπιστροφή]

Links

German Embassy Logo

Ελληνογερμανικό Ταμείο για το Μέλλον
http://www.ellada.diplo.de/1797272

 

German Embassy Logo

Πανεπιστήμιο του Οσναμπρίκ, IMIS – Ινστιτούτο Μελετών Μετανάστευσης
και Διαπολιτισμικών Μελετών
https://www.imis.uni-osnabrueck.de/startseite.html

 

German Embassy Logo

Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών
http://www.eie.gr/nhrf/institutes/ihr/index-gr_IHR_about.html

 

[Eπιστροφή]

 

 

Ακολουθήστε μας