Αναζήτηση
ΚΛΕΙΣΙΜΟΑπό την αρχαία Μεσσήνη στο μεσαιωνικό Βουρκάνο: το αστικό φαινόμενο στην Πελοπόννησο από την Ύστερη Αρχαιότητα στον Μεσαίωνα
Νικόλαος Τσιβίκης
Η συγκεκριμένη ερευνητική κατεύθυνση επικεντρώνεται στη διερεύνηση της μακράς διάρκειας και του μετασχηματισμού του αστικού και αγροτικού τοπίου της ΝΔ Πελοποννήσου. Λαμβάνοντας ως αφετηρία την εμβληματική περίπτωση της Μεσσήνης και της ευρύτερης περιοχής της, η έρευνα εξετάζει την πορεία του χώρου από την Ύστερη Αρχαιότητα έως και τη φραγκοκρατία, με στόχο την κατανόηση των διαδικασιών που οδήγησαν από τον αρχαίο κόσμο των πόλεων-κρατών και των ρωμαϊκών μητροπόλεων στο μεσαιωνικό τοπίο των κάστρων και των μοναστικών κέντρων. Η έρευνα ξεκινά με τον μετασχηματισμό των αστικών κέντρων κατά την Ύστερη Αρχαιότητα, εξετάζοντας τη σταδιακή συρρίκνωση του μνημειώδους κέντρου της ρωμαϊκής Μεσσήνης. Στο πλαίσιο αυτό, αναλύονται φαινόμενα όπως η αλλαγή χρήσης των δημόσιων κτηρίων, η επανακατοίκηση χώρων και η ανάδυση της χριστιανικής τοπογραφίας, διαδικασίες που αναδιαμόρφωσαν ριζικά τον αστικό ιστό. Ακολούθως, η μελέτη εστιάζει στη συνέχεια της κατοίκησης κατά τους «Σκοτεινούς Αιώνες» (7ος-9ος αι.), μια περίοδο αρχαιολογικής σιωπής, όπου μέσα από την ανάλυση της υλικής μαρτυρίας (κυρίως κεραμική) διερευνάται η μετατόπιση των οικιστικών πυρήνων σε οχυρές θέσεις και η αγροτικοποίηση του τοπίου. Η ερευνητική αφήγηση ολοκληρώνεται με την ανάδυση νέων πόλων εξουσίας κατά τη μεσοβυζαντινή και φραγκική περίοδο (10ος-13ος αι.), όπου το μοναστικό συγκρότημα της Παναγίας του Βουρκάνου και τα φραγκικά κάστρα εξετάζονται ως οι νέοι πρωταγωνιστές που σηματοδοτούν ένα διαφορετικό μοντέλο κατοίκησης, οικονομίας και κοινωνικής οργάνωσης. Το ερευνητικό αυτό έργο αποσκοπεί στην υπέρβαση των παραδοσιακών αφηγήσεων περί απότομης παρακμής, αναδεικνύοντας μια σύνθετη και μακρόχρονη διαδικασία προσαρμογής, ανθεκτικότητας και μετασχηματισμού του οικιστικού πλέγματος της Μεσσηνίας.
- N. Tsivikis, Urban Transformation, Christianization and Ruralization in Late Antique Peloponnese: Byzantine Messene from Antiquity to the Middle Ages (300-1000 AD), Byzanz zwischen Orient und Okzident series, τ. 28, Μαιντς. [υπό έκδοση]
- N. Tsivikis, “Before the Coming of the Slavs: Architecture and Liturgy in Rural Sixth century Peloponnese”, στο: M. Hathaway (επιμ.), Religious Exchange and Identities in Europe: Byzantium, Latin West and the Slavic World, Μαιντς 2025, 57-71.
- M. Arvanitis, G. Deligiannakis και N. Tsivikis, “Ground Penetrating Radar (GPR) survey for the precise location of early Christian ecclesiastical components in Ancient Messene, Greece”, The Leading Edge (Society of Exploration Geophysicists) 44 (2024), 664-669.
- N. Tsivikis, “Architectural planning and building practices in the basilica of the Theater in Messene”, Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας 39 (2018), 111-124.
- N. Tsivikis, “Messene and the changing urban life and material culture of an Early Byzantine city in the western Peloponnese (4th-7th c.)”, στο: B. Böhlendorf-Arslan και R. Schick (επιμ.), Transformationen von Stadt und Land in byzantinischer Zeit, Byzanz zwischen Orient und Okzident 22, Μάιντς 2020, 39-53.
- N. Tsivikis, “Tracing the archaeology of the early Christian community of Messene in the Peloponnese from the 3rd to the 6th century.” στο πλαίσιο του ετήσιου Conferenze di Archeologia Cristiana, Pontificio Instituto di Archeologia Cristiana, Ρώμη – 03/04/2025
- Ν. Τσιβίκης, «Τα λουτρά της Πρώιμης και Μέσης Βυζαντινής Μεσσήνης,» στο 4ο Αρχαιολογικό Έργο Πελοποννήσου, Καλαμάτα – 22/11/2024
- N. Tsivikis, “Late Antique uses of stadia in Greece: the case of Messene,” στο συνέδριο Beyond the Skamma: A Symposium on Greek Athletics in Memory of Harold ‘Hal’ Evjen, College Year in Athens, Αθήνα – 22/06/2024
- G. Deligiannakis and N. Tsivikis, “Excavation at the Asklepieion Basilica Complex of Messene in Context of Recent: Archaeological Work on Early Byzantine South Greece and the Aegean,” από κοινού με τον Γιώργο Δεληγιαννάκη στο Workshop Perspectives on Byzantine Archaeology in Greece and the Aegean, Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθήνας – 09/02/2024
- N. Tsivikis, “Early Christianity in Messene and Messenia (3rd-6th c.),” στο συνέδριο Literary, Archaeological, and Epigraphic Perspectives on the early Christianization of Greece, Ακαδημία Αθηνών – 04/12/2023
Κεντρική εικόνα σελίδας: Αεροφωτογραφία της περιοχής του θεάτρου της αρχαίας Μεσσήνης από τα βόρεια / Ανασκαφή Αρχαίας Μεσσήνης, φωτ. Κ. Ξενικάκης