Αρχαιολογικές και Ιστορικές Προσεγγίσεις στο Βυζαντινό Αγροτικό Τοπίο

Το ερευνητικό έργο «Αρχαιολογικές και Ιστορικές Προσεγγίσεις στο Βυζαντινό Αγροτικό Τοπίο» αποτελεί μια διεπιστημονική πρωτοβουλία που στοχεύει στη μελέτη της διαμόρφωσης και του μετασχηματισμού της υπαίθρου κατά τη μακρά διάρκεια της Βυζαντινής περιόδου. Υπερβαίνοντας την παραδοσιακή εστίαση στα μεγάλα αστικά κέντρα και τα μνημειακά σύνολα, το πρόγραμμα επικεντρώνεται στον αγροτικό χώρο, ο οποίος αποτελούσε τη δημογραφική, οικονομική και παραγωγική ραχοκοκαλιά της αυτοκρατορίας. Η γεωγραφική του εμβέλεια καλύπτει την ευρύτερη βυζαντινή επικράτεια, με ιδιαίτερη έμφαση στον ελλαδικό και μικρασιατικό χώρο. Αξιοποιώντας μια συνδυαστική μεθοδολογία, το έργο συνθέτει δεδομένα από την αρχαιολογική έρευνα πεδίου (συστηματική επισκόπηση, ανασκαφή αγροτικών οικισμών και εγκαταστάσεων) με σύγχρονα μεθοδολογικά εργαλεία, όπως τα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (GIS) για τη χωρική ανάλυση, η τηλεπισκόπηση και η περιβαλλοντική αρχαιολογία. Τα υλικά αυτά κατάλοιπα διασταυρώνονται με την κριτική ανάλυση των γραπτών πηγών (αγιολογικά κείμενα, πρακτικά απογραφής γης, νομοθετικά έγγραφα όπως ο «Γεωργικός Νόμος»), επιτρέποντας μια βαθύτερη κατανόηση της οργάνωσης της γης, των καλλιεργητικών πρακτικών και των κοινωνικών δομών μέσα από την υλοποιημένη εμπειρία και την αρχαιολογική μαρτυρία. Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται κεντρικά ερωτήματα που αφορούν τη μορφή των αγροτικών οικισμών (χωρία), τη σχέση τους με τα αστικά κέντρα και τη μοναστική γαιοκτησία, την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, την κατατμήση της γης και την οργάνωση της παραγωγής καθώς και τον αντίκτυπο ιστορικών φαινομένων –όπως κλιματικές αλλαγές, επιδημίες και εχθρικές επιδρομές– στο τοπίο και την ανθρώπινη δραστηριότητα. Στόχος του προγράμματος είναι η σύνθεση μιας δυναμικής και ολοκληρωμένης εικόνας για το βυζαντινό αγροτικό τοπίο, αναδεικνύοντας την ύπαιθρο όχι ως ένα παθητικό περιθώριο, αλλά ως τον θεμελιώδη οικονομικό και κοινωνικό πυρήνα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.