Αρχειακές, διπλωματικές και παλαιογραφικές έρευνες

Ερευνητική Κατεύθυνση με έργα υποδομής που αποσκοπούν: α) στον εντοπισμό άγνωστων ή ελάχιστα γνωστών πρωτογενών αρχειακών και φιλολογικών πηγών, στην ανάδειξή τους, μέσω αναλυτικής καταγραφής και έκδοσης, και στην αξιοποίηση και μελέτη τους, β) στην εξέταση θεμάτων Διπλωματικής, Παλαιογραφίας-Κωδικολογίας και παράδοσης των κειμένων. Στο επίκεντρο των ερευνητικών έργων της Κατεύθυνσης αυτής βρίσκονται τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά έγγραφα, οι χειρόγραφοι κώδικες και τα παλαίτυπα που απόκεινται στα μεγάλα μοναστικά κέντρα του ελλαδικού χώρου, όπως το Άγιον Όρος και η Πάτμος, και σε άλλες ελάσσονες συλλογές, καθώς και τα υστεροβυζαντινά και μεταβυζαντινά έγγραφα που εκδόθηκαν από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.

Κύριοι ερευνητικοί στόχοι της Κατεύθυνσης είναι οι εξής:

• Η ανασύσταση και η ταξινόμηση αρχείων και η ανασυγκρότηση συλλογών ελληνικών χειρογράφων κωδίκων και παλαιτύπων.
• Οι εκδόσεις αρχειακών ενοτήτων και αναλυτικών καταλόγων χειρογράφων κωδίκων και παλαιτύπων, καθώς και η συνθετική αξιοποίηση του νέου υλικού σε ιστορικές και φιλολογικές έρευνες.
• Η έρευνα επί θεωρητικών ζητημάτων Διπλωματικής και Παλαιογραφίας-Κωδικολογίας.
• Η μελέτη χειρογράφων κωδίκων και παλαιών εντύπων βιβλίων σε ό,τι αφορά στη μορφή τους και στη σχέση κειμένου και αντικειμένου.

Ο εντοπισμός και η έρευνα άγνωστων ή ελάχιστα γνωστών γραπτών πρωτογενών ιστορικών πηγών (αρχειακών και φιλολογικών) υπήρξε ένας από τους κύριους ερευνητικούς άξονες του Ινστιτούτου ήδη από την εποχή της ίδρυσης του άλλοτε Κέντρου Βυζαντινών και του Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών το 1959-1960. Από την αρχή ή στην πορεία του χρόνου ως κύρια πεδία ανάπτυξης της έρευνας επελέγησαν τα βυζαντινά και τα μεταβυζαντινά αρχεία και οι βιβλιοθήκες χειρογράφων κωδίκων και παλαιτύπων των αθωνικών μονών και της μονής του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πάτμου, καθώς και τα έγγραφα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Σήμερα οι αρχειακές, διπλωματικές και παλαιογραφικές έρευνες του Ινστιτούτου συνεχίζονται ενταγμένες σε μία ενιαία Ερευνητική Κατεύθυνση.