Προσωπογραφία του ελληνοβενετικού κόσμου. 13ος-17ος αιώνας

Το έργο φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν ανοικτό και ανανεώσιμο κόμβο για την Προσωπογραφία με κύριο περιεχόμενο Ανοικτές Προσωπογραφικές Βάσεις Δεδομένων και σχετικές προσωπογραφικές μελέτες, οι οποίες αφορούν τα πρόσωπα που έζησαν ή δραστηριοποιήθηκαν στις βενετικές κτήσεις του ελληνικού χώρου από τον 13ο έως και τον 17ο αιώνα. Συγκεκριμένα, στο γεωγραφικό πλαίσιο του έργου εντάσσονται οι βενετικές αποικίες ή οι χώροι βενετικού ελέγχου και ενδιαφέροντος στο ευρύτερο Αιγαίο Πέλαγος αμέσως μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης στους Σταυροφόρους, το 1204, και μέχρι την πτώση της Κρήτης στους Οθωμανούς το 1669. Βασική υποδομή του κόμβου αποτελεί ένα κοινό ψηφιακό εργαλείο, το οποίο τροφοδοτείται με πληροφορίες που δεν περιορίζονται στην απλή καταγραφή των ονομάτων των προσώπων, αλλά και των βασικών παραγόντων (factoids) που καθόρισαν τη ζωή καθενός, δηλαδή ο ρόλος του, όπως αυτός αναδεικνύεται σε κάθε πηγή στην οποία εντοπίζεται το πρόσωπο, καθώς και όλα τα άλλα πρόσωπα (συγγενικά ή όχι) και οι τόποι, με τα οποία και τους οποίους σχετιζόταν ή ήλθε σε επαφή κατά τη διάρκεια της ζωής του. Το περιεχόμενο των Βάσεων Δεδομένων συμπληρώνεται με κάθε είδους υλικό, το οποίο βοηθά στην πληρέστερη κατανόηση των προσωπογραφικών πληροφοριών στο ιστορικό τους περιβάλλον.

Ο μεγάλος όγκος των διαθέσιμων πηγών για τον χώρο και την περίοδο που εξετάζουμε οδηγεί αναπόφευκτα στην επιλογή και συστηματική οριοθέτηση ομάδων προσώπων προς μελέτη και όχι του συνόλου των προσώπων που έζησαν και δραστηριοποιήθηκαν στον παραπάνω χώρο και χρόνο. Τα κριτήρια επιλογής για την καταγραφή μιας ομάδας προσώπων μπορεί να είναι χρονολογικά, γεωγραφικά ή θεματικά. Με τον τρόπο αυτό ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί, καθώς οι διαθέσιμες πληροφορίες είναι διαχειρίσιμες.

Προσωπογραφία Κρήτης (Prosopographia Cretae): Τα πρόσωπα του 13ου αιώνα

Πρόκειται για την καταγραφή όλων των προσώπων που έζησαν ή δραστηριοποιήθηκαν στην Κρήτη κατά τη διάρκεια του 13ου αιώνα (το συμβατικό απώτατο χρονολογικό όριο που έχει τεθεί είναι το 1320, καθώς μέχρι τη χρόνια περίπου αυτή δρούσαν ακόμη πρόσωπα που είχαν γεννηθεί και δραστηριοποιηθεί κατά τον 13ο αιώνα). Η επιλογή της καταγραφής όλων των προσώπων του συγκεκριμένου χώρου και χρόνου κρίθηκε αναγκαία, όχι μόνο εξαιτίας των σχετικά περιορισμένων πηγών, αλλά και γιατί ο 13ος αιώνας αποτελεί τη μετάβαση σε μια νέα εποχή για το νησί. Με τον τρόπο αυτό αναδεικνύονται τα χαρακτηριστικά μιας νέας κοινωνίας, η οποία περιέκλειε το ντόπιο ελληνικό στοιχείο και τους νεοφερμένους Βενετούς, άλλους Ιταλούς και Λατίνους γενικότερα από τη δυτική Ευρώπη.

Υπεύθυνος Βάσης Δεδομένων: Χαράλαμπος Γάσπαρης

Προσωπογραφία Μεθώνης-Κορώνης, Κυθήρων: Τα πρόσωπα του 13ου αιώνα

Πρόκειται για την καταγραφή όλων των προσώπων που έζησαν ή δραστηριοποιήθηκαν στις βενετικές αποικίες της Μεθώνης-Κορώνης και των Κυθήρων κατά τη διάρκεια του 13ου αιώνα. Με την καταγραφή των προσώπων αυτών αναδεικνύεται ακόμη περισσότερο η ιστορία των χώρων αυτών κατά τη διάρκεια μιας εποχής, για την οποία οι πηγές που διαθέτουμε είναι ιδιαίτερα περιορισμένες.

Υπεύθυνη Βάσης Δεδομένων: Μαρίνα Κουμανούδη

«Prosographia Catasticorum Crete: Τα πρόσωπα στα μεσαιωνικά κτηματολόγια της Κρήτης: 13ος-15ος αι.»

Πρόκειται για την καταγραφή όλων των προσώπων που αναφέρονται στα βενετικά κτηματολόγια της Κρήτης (φεουδαρχών, εξαρτημένων και μη αγροτών, τοπικών αξιωματούχων, αλλά και πολλών άλλων προσώπων) από την τρίτη περίπου 10ετία του 13ου αιώνα μέχρι και λίγο μετά τα μέσα του 15ου αιώνα. Με την καταγραφή των προσώπων αυτών αναδεικνύονται μεταξύ άλλων: η φεουδαρχική τάξη της Κρήτης και η εξέλιξή της, η γενεαλογία των μεγάλων βενετικών οικογενειών του νησιού, η διοικητική ιεραρχία και πολλά άλλα ζήτημα της ύστερης μεσαιωνικής περιόδου της βενετικής Κρήτης.

Η υλοποίηση του έργου πραγματοποιείται στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, με την επιδίωξη ωστόσο για μελλοντικές συνεργασίες με άλλους φορείς, ομάδες ερευνητών ή μεμονωμένους ερευνητές, οι οποίοι ενδιαφέρονται για την υλοποίηση ανάλογων προσωπογραφικών Βάσεων Δεδομένων ή μελετών.

Συνθετική συνέχεια των εν εξελίξει έργων: «Προσωπογραφία Κρήτης (Prosopographia Cretae): Τα πρόσωπα του 13ου αιώνα» και «Prosographia Catasticorum Crete: Τα πρόσωπα στα μεσαιωνικά κτηματολόγια της Κρήτης: 13ος-15ος αι.» αποτελεί η μονογραφία που ετοιμάζεται με τίτλο: «Feudati Cretenses: Μια αποικιακή άρχουσα τάξη. 1211-1363». Η μονογραφία έχει στόχο τη συνολική θεώρηση της φεουδαρχικής τάξης της Κρήτης σε πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο, καθώς και την ένταξή της στο ευρύτερο ιστορικό περιβάλλον της Βενετίας, αλλά και άλλων πόλεων-κρατών της Ιταλίας. Το χρονικό πλαίσιο της μελέτης αρχίζει από την πρώτη αποστολή αποίκων-φεουδαρχών στην Κρήτη το 1211 και τελειώνει το 1363 με το ξέσπασμα της επανάστασης του Αγίου Τίτου στο νησί που είχε ως επακόλουθο σημαντικές αλλαγές στο ρόλο της φεουδαρχικής τάξης κυρίως σε πολιτικό επίπεδο.

Υπεύθυνος Βάσης Δεδομένων: Χαράλαμπος Γάσπαρης