Τα βενετικά κτηματολόγια της μεσαιωνικής Κρήτης (Catastici Feudorum Crete). 13ος-15ος αιώνας. Έκδοση κειμένου, μελέτη και ηλεκτρονική επεξεργασία

Τα Βενετικά Κτηματολόγια (Κατάστιχα) φυλάσσονται σε τέσσερις φακέλους στη σειρά Duca di Candia του Κρατικού Αρχείου της Βενετίας (Archivio di Stato di Venezia, Duca di Candia, b. 18, 19, 20, 21). Οι φάκελοι αυτοί περιέχουν ολόκληρα ή τμήματα Κτηματολογίων της περιοχής του σημερινού νομού Ηρακλείου και τμήμα Κτηματολογίου της περιοχής Χανίων. Σε αυτά καταγράφονταν τα στοιχεία κάθε φέουδου και στη συνέχεια οι κατά καιρούς ιδιοκτήτες τους από τις αρχές του 13ου έως και τα μέσα περίπου του 15ου αιώνα. Η εξαιρετικά σημαντική αυτή πηγή αναδεικνύει το σύστημα της γαιοκτησίας στο νησί, καθώς και πλήθος άλλων στοιχείων της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της Κρήτης κατά τον ύστερο Μεσαίωνα.

Μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί από το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών τρία από τα κτηματολόγια, ενώ η μεταγραφή και η επεξεργασία του κειμένου των υπόλοιπων Κτηματολογίων συνεχίζεται, με στόχο την έκδοσή τους κατά τα αμέσως επόμενα χρόνια. Ταυτόχρονα, από το περιεχόμενο των Κτηματολογίων αυτών (τόσο των ήδη εκδεδομένων όσο και των ακόμη ανέκδοτων) τροφοδοτούνται δύο Βάσεις Δεδομένων, οι οποίες υλοποιούνται επίσης στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών: 1. Προσωπογραφία Κρήτης (Prosopographia Cretae): Τα πρόσωπα του 13ου αιώνα. 2. «Prosographia Catasticorum Crete: Τα πρόσωπα στα μεσαιωνικά κτηματολόγια της Κρήτης: 13ος-15ος αι.» (βλ. Προσωπογραφία του ελληνοβενετικού κόσμου. 13ος-17ος αιώνας). Με τον τρόπο αυτό αναδεικνύονται ακόμη περισσότερο οι πληροφορίες που προσφέρουν οι πολύτιμες και σπάνιες αυτές πηγές, και κυρίως το πλουσιότατο ανθρωπωνυμικό και τοπωνυμικό υλικό της μεσαιωνικής Κρήτης.

Συνθετική συνέχεια του εν εξελίξει έργου: «Τα βενετικά κτηματολόγια της μεσαιωνικής Κρήτης (Catastici Feudorum Crete). 13ος-15ος αιώνας. Έκδοση κειμένου, μελέτη και ηλεκτρονική επεξεργασία», αποτελεί η μονογραφία που ετοιμάζεται με τίτλο: «Feudati Cretenses: Μια αποικιακή άρχουσα τάξη. 1211-1363». Η μονογραφία έχει στόχο τη συνολική θεώρηση της φεουδαρχικής τάξης της Κρήτης σε πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο, καθώς και την ένταξή της στο ευρύτερο ιστορικό περιβάλλον της Βενετίας, αλλά και άλλων πόλεων-κρατών της Ιταλίας. Το χρονικό πλαίσιο της μελέτης αρχίζει από την πρώτη αποστολή αποίκων-φεουδαρχών στην Κρήτη το 1211 και τελειώνει το 1363 με το ξέσπασμα της επανάστασης του Αγίου Τίτου στο νησί που είχε ως επακόλουθο σημαντικές αλλαγές στο ρόλο της φεουδαρχικής τάξης κυρίως σε πολιτικό επίπεδο.