Πολιτισμικές μεταφορές στον ελληνικό χώρο, 1830-1974

Η έννοια της πολιτισμικής μεταφοράς συνιστά μια πρόταση ανανέωσης των μεθοδολογικών εργαλείων της συγκριτικής φιλολογίας (littérature comparée), της συγκριτικής ιστοριογραφίας (historiographie comparée) αλλά και της αντίληψης που έχουμε για την κάθε εθνική γραμματεία. Η έννοια της πολιτισμικής μεταφοράς απομακρύνει τη συγκριτική μεθοδολογία από τις αναζητήσεις επιδράσεων και δανείων, εστιάζοντας στις μεταμορφώσεις, στις μεταλλάξεις και στις ποικίλες ωσμώσεις μεταξύ των πολιτισμών. Η έννοια της υποδοχής αντικαθίσταται από την έννοια της νέας ερμηνείας. Επίσης, η έννοια του εθνικού ως πυλώνα ταυτότητας αποκαλύπτει ότι η κάθε εθνική πραγματικότητα είναι προϊόν ποικίλων προσμίξεων και μάλιστα στη διαχρονία. Στο πλαίσιο αυτό μελετώνται πρόσωπα που λειτούργησαν ως πολιτισμικοί διαμεσολαβητές μεταξύ της Ελλάδας, της Γαλλίας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Πίσω από τα πρόσωπα μελετώνται οι διάφοροι τύποι πολιτισμικής διαμεσολάβησης και μεταφοράς καθώς και οι θεσμοί με τους οποίους συνδέονται τα πρόσωπα αυτά. Ως πολιτισμικοί διαμεσολαβητές, συνεπώς, νοούνται θεσμοί και οργανισμοί, όπως πανεπιστημιακές έδρες, ξένες σχολές, περιοδικά και εφημερίδες κ.λπ. Αντικείμενο της έρευνας είναι να διερευνηθούν τα διαπολιτισμικά δίκτυα καθηγητών, τα δίκτυα των μεταφράσεων, των μεταφραστών και των περιοδικών, οι πολιτικές της έκδοσης και της μετάφρασης, η ιστορία των πανεπιστημιακών εδρών και των ιδρυμάτων κ.ά. καθώς και οι διαδικασίες συγκρότησης της εθνικής και πολιτισμικής ταυτότητας (Ουρανία Πολυκανδριώτη, Αλεξάνδρα Σφοίνη).

Αναφορικά με τις διαδικασίες συγκρότησης της εθνικής και πολιτισμικής ταυτότητας ειδικά ερευνώνται οι λόγιοι του ελληνικού 19ου αιώνα, στο πλαίσιο των θεσμών που συνδέονται με τη διαμόρφωση και την ιδεολογία του νεοπαγούς κράτους. Μελετώνται επίσης πρόσωπα που έδρασαν κατά τη διάρκεια της ελληνικής επανάστασης του 1821 συνεισφέροντας στη διοικητική και πολιτική οργάνωση του υπό συγκρότηση κράτους (Σοφία Ματθαίου).

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται:

• Ζητήματα προσλήψεων και χρήσεων της αρχαίας κληρονομιάς. Έμφαση δίνεται σε θέματα στενά συνδεδεμένα με την νεώτερη ελληνική πνευματική ιστορία, όπως την ανάκτηση της αρχαίας ελληνικής κληρονομιάς και την ενσωμάτωσή της στο νεώτερο εθνικό οικοδόμημα, έτσι όπως αυτή προτάθηκε από τον Αδαμάντιο Κοραή και τη γαλλική διανόηση του ύστερου διαφωτισμού, τις τύχες των ιδεών αναβίωσης της αρχαιότητας που επεξεργάσθηκε ο φιλελληνισμός, την ιστορία και τον εθνικό χαρακτήρα της ελληνικής αρχαιολογίας (Σοφία Ματθαίου).
• Μελέτη και βιβλιογραφία του Φιλελληνισμού. Το έργο αποβλέπει στον εμπλουτισμό και τη μελέτη της βιβλιογραφίας του φιλελληνισμού καθώς και στην προβολή της φιλελληνικής δραστηριότητας. Παράλληλα, σχεδιάζεται η δημιουργία ενός διαρκώς εμπλουτιζόμενου διαδικτυακού τόπου, όπου θα συγκεντρωθούν πρωτότυπα φιλελληνικά δημοσιεύματα και εικονογραφικό υλικό. Το έργο θα αποτελέσει σημαντική συμβολή σε ένα θέμα διεθνούς ενδιαφέροντος, το οποίο εξακολουθεί να προσελκύει μελετητές από όλον τον κόσμο (Αλεξάνδρα Σφοίνη).