Πηγές, ιστορία και πολιτισμός του βορειοελλαδικού χώρου

Το ερευνητικό πρόγραμμα «Πηγές, ιστορία και πολιτισμός του βορειοελλαδικού χώρου» εστίαζε σε μία πρωταρχικής σημασίας περιοχή της ελληνικής περιφέρειας κατά την αρχαιότητα, παραμελημένη από την διεθνή έρευνα επί μακρόν, για την οποία η γνώση κατά τις τελευταίες δεκαετίες έχει εξελιχθεί με γοργούς ρυθμούς.

Βασικός στόχος του Προγράμματος ήταν η συστηματική συλλογή, μελέτη και δημοσίευση πρωτογενών τεκμηρίων και η αξιοποίηση της απαραίτητης αυτής υποδομής σε συνθετικές μελέτες για τις πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές και πολιτιστικές εξελίξεις στην περιοχή.

Ειδικότερα το πρόγραμμα εστίαζε στην μελέτη και αξιοποίηση επιγραφών, νομισμάτων και άλλων αρχαιολογικών τεκμηρίων τα οποία αποτελούν ένα σημαντικό πρωτογενές υλικό που μας επιτρέπει να συμπληρώσουμε, και πολλές φορές να αναθεωρήσουμε, την μαρτυρία των φιλολογικών πηγών.

Ιστορικό

Το Πρόγραμμα «Πηγές, ιστορία και πολιτισμός του βορειοελλαδικού χώρου» προέκυψε από την συνένωση των Προγραμμάτων Μακεδονίας και Θράκης με πρωταρχικό στόχο την δημοσίευση πρωτογενών ιστορικών πηγών για την περιοχή. Για τον σκοπό αυτό επιδιώχθηκε η συστηματική συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και τις κατά τόπους Εφορείες Αρχαιοτήτων. Βάσει διαδοχικών συμφωνητικών με το Υπουργείο Πολιτισμού (1981, 1984 με πρόσφατη ανανέωση το 2019) συγκροτήθηκε το Αρχείο Επιγραφών της Μακεδονίας, καρπός του οποίου είναι, μεταξύ άλλων, πέντε συντάγματα επιγραφών από την Μακεδονία και την Θράκη.

Από τα μακροπρόθεσμα προγράμματα συνεργασίας έχουν προκύψει εκτεταμένες συλλογές επιγραφικού, νομισματικού, ονομαστικού και προσωπογραφικού υλικού, που
α) δημοσιεύονται προοδευτικά σε συντάγματα (corpora),
β) αξιοποιούνται από τους ερευνητές του ΚΕΡΑ για την συγγραφή μονογραφιών και άρθρων, και την πραγματοποίηση ανακοινώσεων σε επιστημονικά συνέδρια και συμπόσια.

Πλέον των επιγραφικών και νομισματικών μελετών, που αποτέλεσαν τον αρχικό τομέα δραστηριοποίησης του προγράμματος, οι συνεργασίες με φορείς του Υπουργείου Πολιτισμού επεκτάθηκαν σταδιακά για να συμπεριλάβουν και άλλα αρχαιολογικά ευρήματα, όπως ταφικά μνημεία, γλυπτά και γραπτά μνημεία καθώς και αντικείμενα καθημερινής χρήσεως.

Για τη συστηματική και συνθετική μελέτη των αρχαιολογικών ευρημάτων από τον Βορειοελλαδικό χώρο οι ερευνητές του Προγράμματος συγκρότησαν σημαντικά αρχεία (επιγραφικών αποδελτιώσεων, απογράφων, εκτύπων, εκμαγείων, χαρτών, φωτογραφιών και χρωστικών ουσιών), προς αξιοποίηση από τους ίδιους αλλά και από άλλους συνεργαζόμενους ερευνητές.

Αποτέλεσμα πολυετούς συστηματικής συλλογής είναι και το εξειδικευμένο βιβλιογραφικό αρχείο επιστημονικών δημοσιευμάτων που αφορούν τις βόρειες περιφέρειες του ελλαδικού χώρου.

Παλαιότερα μέλη του προγράμματος

Εν ενεργεία ερευνητές ΤΕΡΑ

Σοφία Κρεμύδη, Διευθύντρια ερευνών, τέως Συντονίστρια Προγράμματος

Πασχάλης Πασχίδης, Διευθυντής ερευνών

Δήμητρα Ανδριανού, Kύρια ερευνήτρια

Χαρίκλεια Μπρεκουλάκη, Κύρια ερευνήτρια

Γαβριέλα Παρισάκη, Κύρια ερευνήτρια

Μύρινα Καλαϊτζή, Κύρια ερευνήτρια

Ομότιμοι Διευθυντές Ερευνών και τέως ερευνητές

Μιλτιάδης Β. Χατζόπουλος, Ακαδημαϊκός, Ομότιμος Διευθυντής Ερευνών, τέως Διευθυντής Ινστιτούτου Ελληνικής και Ρωμαϊκής Αρχαιότητας

Γιάννης Ασλάνης, Ομότιμος Διευθυντής Ερευνών, τέως Υπεύθυνος Παραρτήματος Βορείου Ελλάδος και Παλαιοβαλκανικού Προγράμματος

Λουίζα Λουκοπούλου, Ομότιμη Διευθύντρια Ερευνών

Αργυρώ Τατάκη, Ομότιμη Διευθύντρια ερευνών †

Κατερίνη Λιάμπη, Ομότιμη Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Άννα Παναγιώτου, Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Κύπρου

Δέσποινα Παπακωνσταντίνου-Διαμαντούρου †

Γιάννης Πίκουλας, Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας †

Σελήνη Ψωμά, Καθηγήτρια, ΕΚΠΑ

Μεταδιδακτορικοί Ερευνητές

Elena Martin González

Εξωτερικοί συνεργάτες

Αθηνά Ιακωβίδου

Γιώργος Βαλσαμάκης

Γεώργιος Μαστροπαύλος