ΙστορΙΙΕς στην πόλη: Η «μαγική» Αθήνα

07 Μαρτίου 2026
16:00-18:00

Σημείο εκκίνησης: Μικρή Μητρόπολη (Παναγία Γοργοεπήκοος)

Δείτε στο χάρτη

 

 

Ο πρώτος περίπατος από τις ΙστορΙΙΕς στην Πόλη θα μας προτρέψει να δούμε την Αθήνα με τον τρόπο που συχνά την έβλεπαν οι άνθρωποι της βυζαντινής και της οθωμανικής εποχής: ως μια πόλη που – ιδιαίτερα χάρη στα αρχαία μνημεία της, αρκετά από τα οποία έστεκαν ακόμη στη θέση τους, αλλά και στη σχέση της με φιλοσοφικά ρεύματα όπως ο νεοπλατωνισμός – συνδεόταν με το θαυμαστό, το υπερφυσικό και τη μαγεία. Σε αυτό το πλαίσιο, αρχαία μνημεία, ανάμεσά τους οι Αέρηδες, θεωρούνταν ότι διέθεταν μαγικές ιδιότητες. Με αφορμή το τοπόσημο αυτό, θα εξετάσουμε πώς οι Βυζαντινοί αντιμετώπιζαν κτήρια με παρόμοια λειτουργία, καθώς και τη συναρπαστική σύνδεση των Αέρηδων με τον Φάρο της Αλεξάνδρειας, όπως καταγράφεται στο Οδοιπορικό του Εβλιά Τσελεμπή. Η σχέση της πόλης με πρακτικές και αντιλήψεις που σχετίζονται με τη «μαγεία» δεν περιοριζόταν στα αρχαία μνημεία. Ενδεικτική περίπτωση αποτελεί ο βυζαντινός ναός της Παναγίας της Γοργοεπηκόου, γνωστός και ως «Μικρή Μητρόπολη» ή Άγιος Ελευθέριος, ο οποίος έχει υποστηριχθεί ότι έφερε στοιχεία αποτροπαϊκού χαρακτήρα. Στο οθωμανικό παρελθόν της πόλης, η πρόσληψη χώρων ως «μαγικών» παραμένει ζωντανή. Κάτω από το Φετχιγιέ Τζαμί βρισκόταν παλαιότερα βυζαντινή εκκλησία, ο λόγος για την κατεδάφιση της οποίας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρων. Λίγο πιο πέρα, το Τζαμί του Τζισταράκη στο Μοναστηράκι συνδέθηκε με αφήγηση κατάρας γύρω από την ανέγερσή του τον 18ο αιώνα. Τέλος, θα μιλήσουμε για τις ίδιες τις πρακτικές μαγείας στην Αθήνα, όπως προκύπτουν από την αρχαιολογική μαρτυρία. Για παράδειγμα, κατάδεσμοι – λεπτά μολύβδινα ελάσματα που φέρουν επιγραφές – χρησιμοποιούνταν για να επιστρατεύσουν υπερφυσικές δυνάμεις εναντίον ανθρώπων ή ζώων. Η χρήση τους ήταν εξαιρετικά διαδεδομένη, και τέτοια δείγματα από την Ύστερη Αρχαιότητα έχουν βρεθεί σε διάφορα σημεία της πόλης, μεταξύ άλλων, σε πηγάδια της Αρχαίας Αγοράς.

Σύντομα Βιογραφικά

Ο Ηλίας Κολοβός είναι ιστορικός με ειδίκευση στην οθωμανική ιστορία και διευθυντής ερευνών στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Το βιβλίο του με τίτλο Στους καιρούς των σουλτάνων. Οι κοινωνίες της ελληνικής χερσονήσου υπό οθωμανική κυριαρχία, 15ος-19ος αι. κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ασίνη (β΄ έκδοση, Αθήνα 2024)

Ο Γεράσιμος Μέριανος είναι ιστορικός του Βυζαντίου και Κύριος Ερευνητής στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Ειδικεύεται στην ιστορία των επιστημών στο Βυζάντιο, με έμφαση στην αλχημεία. Ο συλλογικός τόμος που έχει επιμεληθεί, Alchemy in Byzantium, αποτελεί το πρώτο βιβλίο διεθνώς αφιερωμένο στη βυζαντινή αλχημεία και θα κυκλοφορήσει σύντομα από τις εκδόσεις De Gruyter.