Καρκινικός Κίνδυνος στη Διεπαφή Γονιδιώματος – Εκθεσιώματος: Προς μια Συνδυαστική Βαθμολόγηση Διακινδύνευσης

Στη Διεθνή Συνδιάσκεψη Ανθρώπινης Γονιδιωματικής 2026 (Human Genomics Conference 2026), που πραγματοποιήθηκε, στην Αθήνα, στις 21-24 Απριλίου, από το Human Genome Organisation, ο Καθηγητής Δημοσθένης Σαρηγιάννης, Διευθυντής και Πρόεδρος του Δ.Σ. του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΕΙΕ), παρουσίασε, στο Συμπόσιο Περιβαλλοντικής Γονιδιωματικής, μια κριτική ανασκόπηση των Composite Risk Scores (CRS) –  σύνθετων δεικτών που ολοκληρώνουν την κληρονομική ευαισθησία (Polygenic Risk Scores) με τη συνολική, διαχρονική έκθεση του ατόμου σε παράγοντες που επηρεάζουν την κατάσταση της υγείας του, δηλαδή το εκθεσίωμα.

Το κεντρικό μήνυμα της παρουσίασης ήταν διττό. Από τη μία, η γενετική επιδημιολογία τεκμηριώνει αξιόπιστα ότι το άνω πεμπτημόριο του PRS συνοδεύεται από αύξηση του κινδύνου κατά 3 έως 4 φορές για πολλούς τύπους καρκίνου, ενώ το 40–60% της επίπτωσης εξηγείται από τροποποιήσιμους παράγοντες έκθεσης. Από την άλλη, οι ίδιες ισχυρές αιτιολογικές συσχετίσεις μεταφράζονται σε μόλις οριακή βελτίωση της προγνωστικής ικανότητας (ΔAUC 0.02–0.14), αναδεικνύοντας το κρίσιμο χάσμα συσχέτισης – πρόγνωσης που οφείλει να καθοδηγεί κάθε κλινική μετάφραση.

Η ανάλυση εντόπισε τρεις διαρθρωτικές αδυναμίες της διεθνούς έρευνας: την υποτίμηση της βαθμονόμησης (calibration) –  του πιο αποσιωπημένου αλλά κρισιμότερουδείκτη για τη λήψη αποφάσεων προσυμπτωματικού ελέγχου· τη φθίνουσα μεταφερσιμότητα των ευρωκεντρικών PRS σε άλλους πληθυσμούς (το 78% των GWAS αφορά ευρωπαϊκή καταγωγή) και την επιτακτική ανάγκη για διαχρονικά, πολυτομεακά δεδομένα εκθεσιώματος, που θα αποφέρουν και τα μεγαλύτερα μελλοντικά κέρδη.

Η προτεινόμενη ερευνητική ατζέντα – υποχρεωτική εξωτερική επικύρωση, GWAS πολλαπλών καταγωγών, αναφορά κατά TRIPOD και επιστήμη εφαρμογής –  τοποθετεί τη CRS ως εργαλείο διαστρωμάτωσης κινδύνου, εμπλουτισμού κλινικών δοκιμών και πληθυσμιακής πρόληψης, αν και όχι ως αυτόνομο διαγνωστικό μέσο. Η συμβολή του ΕΙΕ, σε συνεργασία με το Α.Π.Θ, το IUSS Pavia και το Yale School of Public Health, εδραιώνει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση γονιδιώματος–εκθεσιώματος στην ευρωπαϊκή έρευνα ογκολογικού κινδύνου.