Προσαρμογή της Πολιτιστικής Κληρονομιάς στην Κλιματική Αλλαγή: Η συμβολή του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών και ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες

Στις 9 Μαρτίου 2026, στο Μουσείο Ακρόπολης, παρουσιάστηκε η Εθνική Στρατηγική για την προστασία των μνημείων από την κλιματική αλλαγή – μια πανελλαδική πρωτοβουλία στην οποία το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ) συμβάλλει αποφασιστικά μέσω του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών (ΙΙΕ).

Στην παρέμβασή του, ο Καθηγητής Δημοσθένης Σαρηγιάννης, Διευθυντής και Πρόεδρος του Δ.Σ. του ΕΙΕ, ανέδειξε την ιδιαίτερη προσφορά του Ιδρύματος: τη μετατροπή ιστορικών αρχείων, βυζαντινών και μεσαιωνικών πηγών, αρχαιολογικών δεδομένων, επιγραφών και παλαιών χαρτών σε επιχειρησιακή γνώση ανά χώρο κληρονομιάς. Στο πλαίσιο προγραμματικής συμφωνίας με το Υπουργείο Πολιτισμού και το ΕΚΠΑ, ιστορικοί και αρχαιολόγοι του ΙΙΕ, υπό την καθοδήγηση της Δρ Σοφίας Ζουμπάκη, μελέτησαν 19 επιλεγμένους χώρους – από τη Δήλο και τη Βραυρώνα έως το Δίον, τους Δελφούς, τη Ζώμινθο και την Ολυμπία – τεκμηριώνοντας διαχρονικά φαινόμενα όπως πλημμύρες, πυρκαγιές, διάβρωση ακτών, κατολισθήσεις και αποθέσεις.

Το κεντρικό μήνυμα ήταν σαφές: η ανθεκτικότητα είναι ζήτημα διακυβέρνησης, όχι μοίρας. Η περίπτωση της Ολυμπίας, με επαναλαμβανόμενες πλημμύρες Αλφειού και Κλαδέου επί αιώνες, καταδεικνύει ότι η σταθερή συντήρηση, οι σαφείς αρμοδιότητες και η ενσωμάτωση του ελεύθερου περιγύρου των μνημείων (Ν.3028/2002) κρίνουν τη μακροπρόθεσμη επιβίωσή τους.

Η εθνική στρατηγική κλιμακώνεται μέσω ευρωπαϊκών εργαλείων και υποδομών στις οποίες το ΕΙΕ συμμετέχει ενεργά: ENVESOME, URBANOME, EIRENE-RI και Global Exposome Forum, που προσφέρουν συστήματα υποστήριξης αποφάσεων με τεχνητή νοημοσύνη, εναρμονισμένα πρωτόκολλα παρακολούθησης και πλαίσιο διεθνούς συγκριτικής αξιολόγησης για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία και το περιβάλλον.