ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ > Τομέας Ελληνικής & Ρωμαϊκής Αρχαιότητος

Προγράμματα

Ελληνικός Κόσμος και Ανατολή

Το Πρόγραμμα συνιστά την παλαιότερη και πλέον πρωτοπόρα πρωτοβουλία ελληνικού επιστημονικού φορέα για την προώθηση της διεπιστημονικής μελέτης των σχέσεων του αρχαίου Ελληνισμού με τους λαούς της καθ' ημάς Ανατολής, ένα από τα πιο συναρπαστικά και ταχέως εξελισσόμενα πεδία έρευνας στην ιστορία του αρχαίου κόσμου.

Οι έρευνές μας εστιάζονται στις διασυνδέσεις Ανατολής-Δύσης, όπως αυτές εκφράζονται σε φιλολογικές και επιγραφικές πηγές και αποτυπώνονται στα νομίσματα, την τέχνη, την αρχιτεκτονική και τον υλικό πολιτισμό, ιδιαίτερα στις περιοχές της Παλαιστίνης, Αραβίας και Σιναϊτικής χερσονήσου, του Αιγαίου και της Μικράς Ασίας, της Κύπρου και του Ιράν. Στοχεύουν τόσο στην κατάρτιση αρχείων και τη δημοσίευση συνταγμάτων πρωτογενών πηγών, όσο και στην παραγωγή συνθετικών μελετών.
Κεντρικά θέματα των ερευνών μας αποτελούν:

  • η μετάδοση ιδεών, εθίμων, πρακτικών, θεσμών και γνώσης μεταξύ των λαών
  • η μετεξέλιξη πολιτισμικών χαρακτηριστικών στο πολυπολιτισμικό περιβάλλον της ανατολικής Μεσογείου και της Εγγύς Ανατολής
  • η συμβολή των 'οικουμενικών' κρατών των Αχαιμενιδών, του Αλεξάνδρου και των Διαδόχων, της Ρώμης και των Σασανιδών στην προσέγγιση μεταξύ του ελληνορωμαϊκού και του ανατολικού κόσμου.

 

Ιστορικό

Το Πρόγραμμα ιδρύθηκε το 1980 ως Πρόγραμμα Παλαιστίνης, με προϊστάμενο τον Ι. Μεϊμάρη και επίκεντρο την ιστορία, αρχαιολογία και επιγραφική της Παλαιστίνης, Αραβίας και Σιναϊτικής Χερσονήσου κατά τη ρωμαϊκή/πρώιμη βυζαντινή περίοδο. Στις εργασίες συμμετείχαν από το 1985 η K. Κρητικάκου-Νικολαροπούλου, μέλος του Προγράμματος έως σήμερα, και κατά το 1987-1991 η Π. Μπούγια.

To σημερινό, γεωγραφικά και θεματικά διευρυμένο πλαίσιο ερευνών του Προγράμματος "Ελληνικός Κόσμος και Ανατολή" είναι αποτέλεσμα σταδιακής εξέλιξης. Το 2001 το Πρόγραμμα Παλαιστίνης συγχωνεύθηκε με το υπάρχον από το 1985 Πρόγραμμα Ελληνικής και Ρωμαϊκής Ανατολής του G. Fowden σε ένα ενιαίο Πρόγραμμα Ελληνικής Ανατολής, με προϊσταμένους, διαδοχικά, τον Ι. Μεϊμάρη (2001-2008) και τον G. Fowden (2009-2013). Νέα πεδία έρευνας προστέθηκαν χάρη στην ένταξη, από το 2003 έως το 2009, νέων μελών με ειδίκευση στη Μικρά Ασία (Χ. Κοκκινιά), Συρία (Α. Μπουσδρούκης), Κύπρο (Α. Ζουρνατζή, Ε. Μάρκου, και συμβολή από τον πρώην Διευθυντή του ΚΕΡΑ, Μ.Β. Χατζόπουλο), την αχαιμενιδική αυτοκρατορία και τις αρχαίες ελληνοϊρανικές σχέσεις (Α. Ζουρνατζή). Παρά το ολιγάριθμο των ερευνητών σε σχέση με την έκταση του ερευνητικού αντικειμένου, έχουν ήδη δημοσιευθεί σημαντικές συμβολές για την ιστορία των διαφόρων περιοχών που μελετώνται στο Πρόγραμμα.

 

Μέλη του Προγράμματος

Αντιγόνη Ζουρνατζή, Διευθύντρια Ερευνών, Συντονίστρια του Προγράμματος
Χριστίνα Κοκκινιά, Κύρια Ερευνήτρια
Καλλιόπη Κρητικάκου-Νικολαροπούλου, Ειδική Λειτουργική Επιστήμων Β' βαθμίδας
Ευαγγελινή Μάρκου, Εντεταλμένη Ερευνήτρια

Ιωάννης Μεϊμάρης: Ομότιμος Διευθυντής Ερευνών

Πρώην μέλη
Garth Fowden, Διευθυντής Ερευνών (1985-2013)
Απόστολος Μπουσδρούκης, Δόκιμος Ερευνητής (2009-2010)

Πρώην μεταδιδακτορικοί και εξωτερικοί συνεργάτες
Πολυξένη Μπούγια, Elizabeth Key Fowden, Μυρτώ Μαλούτα

 

Επιμέρους έργα

  • Επιγραφική, ιστορία και αρχαιολογία της ρωμαϊκής/πρώιμης βυζαντινής Παλαιστίνης και Αραβίας με έμφαση στην επαρχία της Τρίτης Παλαιστίνης, και ειδικότερα στην πόλη Ζωόρα (σημ. Ghor es-Safi της Ιορδανίας):
    • Ιουδαιο-αραμαϊκές επιτύμβιες επιγραφές από την περιοχή Ghor es-Safi (Ι.Ε. Μεϊμάρης και Κ. Κρητικάκου-Νικολαροπούλου σε συνεργασία με τον καθ. S. Brock, Oriental Institute, Oxford University)
    • Ιστορία της Ζωόρας κατά τη ρωμαϊκή και πρώιμη βυζαντινή περίοδο υπό το φως πρόσφατων επιγραφικών και αρχαιολογικών ανακαλύψεων (Κ. Κρητικάκου-Νικολαροπούλου)
    • Δίκτυα διακίνησης τεχνιτών και εικονογραφικών θεμάτων στην ανατολική Μεσόγειο κατά την ύστερη αρχαιότητα: η περίπτωση των ψηφοθετών στις επαρχίες της Παλαιστίνης και Αραβίας (Κ. Κρητικάκου-Νικολαροπούλου, στο πλαίσιο του συλλογικού ψηφιακού έργου του ΙΙΕ, «Κύρτου πλέγματα», Δράση ΚΡΗΠΙΣ)
  • Επιγραφική, ιστορία και αρχαιολογία της πόλεως Βουβώνος της Λυκίας (Χ. Κοκκινιά)
  • Ελληνικές πόλεις και Ρωμαίοι επαρχιακοί διοικητές στις επιγραφικές και γραμματειακές πηγές μεταξύ του πρώτου και τρίτου αιώνα μ.Χ. (Χ. Κοκκινιά)
  • Ο στρατός ως μέσο δικτύωσης. Εγκατάσταση βετεράνων στη Θράκη των ρωμαϊκών χρόνων (X. Κοκκινιά, στο πλαίσιο του συλλογικού ψηφιακού έργου του ΙΙΕ, «Κύρτου πλέγματα», Δράση ΚΡΗΠΙΣ)
  • Τα αργυρά νομίσματα των βασιλέων της Κύπρου: νομισματική και ιστορία της αρχαϊκής και κλασικής περιόδου, 6ος - 4ος αι. π.Χ. (Ε. Μάρκου, έργο «SilCoinCy» στο πλαίσιο της Δράσης ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΙΙ).
    Επισκεφθείτε τον ιστότοπο του ερευνητικού έργου: Κύπριος Χαρακτήρ (http://kyprioscharacter.eie.gr/el/)
  • Τόμος XV των Inscriptiones Graecae. Οι επιγραφές των αρχαϊκών και κλασικών νομισματικών εκδόσεων των κυπριακών πόλεων-βασιλείων θα ενταχθούν στο σύνταγμα των κυπροσυλλαβικών επιγραφών της πρώτης χιλιετίας π.Χ. (υπό την αιγίδα των Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Université de la Sorbonne - Paris IV, Università degli Studi di Napoli Suor Orsola Benincasa, ΚΕPΑ) (Ε. Μάρκου)
  • Νομισματική κυκλοφορία και οικονομικά/εμπορικά δίκτυα στην ανατολική Μεσόγειο των προχριστιανικών χρόνων (Ε. Μάρκου, με την Χ. Παπαγεωργιάδου, στο πλαίσιο του συλλογικού ψηφιακού έργου του ΙΙΕ, «Κύρτου πλέγματα», Δράση ΚΡΗΠΙΣ)
  • Η Αχαιμενιδική Περσία και η Δύση (A. Ζουρνατζή), με έμφαση σε:
    • Περσικές αντιλήψεις για την Κύπρο
    • Επιδράσεις της περσικής ρητορικής σε πηγές για την ίδρυση της περσικής αυτοκρατορίας
  • Ελληνοϊρανικές πολιτισμικές αλληλεπιδράσεις στον ιρανικό χώρο (περ. 550 π.Χ. - 651 μ.Χ.) (Α. Ζουρνατζή, στο πλαίσιο του συλλογικού ψηφιακού έργου του ΙΙΕ, «Κύρτου πλέγματα», Δράση ΚΡΗΠΙΣ)

 

Δημοσιεύσεις

Εργασίες των μελών του Προγράμματος δημοσιεύονται τακτικά σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά, συλλογικούς επιστημονικούς τόμους και πρακτικά διεθνών επιστημονικών συνεδρίων (βλ. ενδεικτικά βιογραφικά μελών). Στα έργα του Προγράμματος συγκαταλέγονται αυτοτελείς δημοσιεύσεις που περιλαμβάνουν συντάγματα επιγραφών από την Τρίτη Παλαιστίνη και τη Βουβώνα, συνθετικές μελέτες για την ιστορία, τον πολιτισμό και τη νομισματική των υπό έρευνα περιοχών, καθώς και έκδοση πρακτικών του πρώτου διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου με θέμα τις αρχαίες ελληνοϊρανικές σχέσεις που διοργανώθηκε με ελληνική-ιρανική συνεργασία:

  • Fowden, G. Before and After Muhammad: The First Millennium Refocused (Princeton University Press, Princeton 2013)
  • Markou, M. L'or des rois de Chypre. Numismatique et histoire à l'époque classique (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 64, Athenes 2011) («Prix Delepierre», 2012· «Prix Allier de Hauteroche», 2013)
  • Kokkinia, C. Boubon. The Inscriptions and Archaeological Remains. A Survey 2004-2006 (MEΛΕΤΗΜΑΤΑ 60, Athens 2008)
  • Darbandi, S.M.R., Zournatzi, A. (eds.) Ancient Greece and Ancient Iran: Cross-Cultural Encounters. 1st Ιnternational Conference (Athens, 11-13 November 2006) (National Hellenic Research Foundation - Hellenic National Commission for UNESCO - Cultural Center of the Embassy of the Islamic Republic of Iran, Athens 2008) («World Prize for the Book of the Year of the Islamic Republic of Iran», 2010)
  • Meimaris, Y.E., Kritikakou-Nikolaropoulou, K. Inscriptions from Palaestina Tertia, vol. Ib: The Greek Inscriptions from Ghor es-Safi (Byzantine Zoora) (Supplement), Khirbet Qazone and Feinan (MEΛΕΤΗΜΑΤΑ 57, Αthens 2008)
  • Key Fowden, E., Fowden, G. Contextualizing Late Greek Philosophy (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 54, Athens 2008)
  • Zournatzi, A. Persian Rule in Cyprus: Sources, Problems, Perspectives (MEΛETHMATA 44, Athens 2005)
  • Meimaris, Y.E., Kritikakou-Nikolaropoulou, K. Inscriptions from Palaestina Tertia, vol. Ia: The Greek Inscriptions from Ghor es-Safi (Byzantine Zoora) (MEΛΕΤΗΜΑΤΑ 41, Athens 2005) («Prize of the Academy of Athens», 2006)
  • Fowden, G. Qusayr 'Amra: Art and the Umayyad Elite in Late Antique Syria (The Transformation of the Classical Heritage 36, University of California Press, Berkeley 2004)
  • Fowden G., Key-Fowden E. Studies on Hellenism, Christianity and the Umayyads (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 37, Athens 2004)
  • Fowden, G. Empire to Commonwealth: Consequences of Monotheism in Late Antiquity (Princeton 1993) (Transl. in Italian, Jouvence, Rome 1997)
  • Meimaris, Y.E. in collaboration with Kritikakou, K. and Bougia, P. Chronological Systems in Roman-Byzantine Palestine and Arabia: The Evidence of the Dated Greek Inscriptions (MEΛΕΤΗΜΑΤΑ 17, Athens 1992)
  • Meimaris, Υ. The Monastery of Saint Euthymios the Great at Khan el-Ahmar, in the Wilderness of Judaea: Rescue Excavations and Basic Protection Measures, 1976-1979. Preliminary Report (Athens 1989)
  • Meimaris, Y.E. Sacred Names, Saints, Martyrs and Church Οfficials in the Greek Inscriptions and Papyri Pertaining to the Christian Church of Palestine (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 2, Athens 1986)
  • Μεϊμάρης, Ι.Ε. Κατάλογος τῶν Νέων Ἀραβικῶν Χειρογράφων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης τοῦ Ὄρους Σινᾶ (Ἀθῆναι 1985) (στα ελληνικά και αραβικά)

Ψηφιακή έκδοση

 

Συνεργασίες

Τα μέλη του Προγράμματος συμμετέχουν σε/συντονίζουν ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενα έργα.

Χάρη στη γεωγραφική της θέση και την ιδιαίτερη ιστορική της πορεία, η Ελλάδα διατηρούσε ανέκαθεν στενές σχέσεις με τους λαούς της καθ' ημάς Ανατολής. Ακολουθώντας αυτή την προνομιούχα παράδοση, τα μέλη του «Ελληνικός Κόσμος και Ανατολή», στο πλαίσιο των διεθνών τους επιστημονικών συναλλαγών, έχουν αναπτύξει, μεταξύ άλλων, σημαντικές συνεργασίες με αρχαιολογικούς φορείς και ακαδημαϊκά/ερευνητικά ιδρύματα των περιοχών που καλύπτει το Πρόγραμμα.

 

Βάσεις δεδομένων

Το αρχικό αρχείο επιγραφών (και εκτύπων) της Παλαιστίνης που συνεισέφερε στο Πρόγραμμα το ιδρυτικό του μέλος, Ι. Μεϊμάρης, εξελίχθηκε με την πάροδο του χρόνου σε σημαντική επιγραφική συλλογή και εμπλουτίσθηκε με αντίστοιχο φωτογραφικό και βιβλιογραφικό αρχείο, καθώς και με μία ψηφιακή βάση δεδομένων χρονολογημένων επιγραφών της ρωμαϊκής-βυζαντινής Παλαιστίνης και Αραβίας.

Πρόσφατες ενέργειες για τη συγκρότηση συνόλων δεδομένων για ερευνητική χρήση περιλαμβάνουν αφενός τη συλλογή και μελέτη υλικού από την Κιβυρατική (βόρεια Λυκία) [εν μέρει σε ελεύθερα προσβάσιμη ψηφιακή μορφή, [http://www. eie.gr/nhrf/institutes/igra/projects/boubon/introduction.asp], και αφετέρου την κατάρτιση ψηφιακού αρχείου φιλολογικών και αρχαιολογικών μαρτυριών για τις αρχαίες ελληνοϊρανικές αλληλεπιδράσεις εντός των γεωγραφικών ορίων του σημερινού Ιράν. Η υλοποίηση τμήματος αυτού του αρχείου εντάσσεται στο πλαίσιο ψηφιακού έργου του ΙΙΕ (Δράση ΚΡΗΠΙΣ).

 

Βραβεία - Διακρίσεις

  • Εκλογή της Χ. Κοκκινιά στην Επιτροπή της Association Internationale d'Épigraphie Grecque et Latine (AIEGL) [<www.aiegl.org>], 2013
  • «Prix Allier de Hauteroche» της  Académie des Inscriptions et Belles Lettres, 2013 και
    «Prix Delepierre» της Association pour L'Encouragement des Études Grecques en France, 2012
    Απονεμήθηκαν στην E. Μάρκου για το βιβλίο L'or des rois de Chypre. Numismatique et histoire à l'époque classique (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 64, Athènes 2011)
  • «World Prize for the Book of the Year of the Islamic Republic of Iran», 2010
    Απονεμήθηκε στους S.M.R. Darbandi και Α. Ζουρνατζή για τη διοργάνωση, και την έκδοση των πρακτικών, του 1st International Conference «Ancient Greece and Ancient Iran: Cross-Cultural Encounters», ΕΙΕ, 11-13 Νοεμβρίου 2006 (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών - Ελληνική Εθνική Επιτροπή για την UNESCO - Μορφωτικό Κέντρο της Πρεσβείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, Αθήνα 2008)
    [http://www.ibna.ir/vdciqraq.t1arz2lict.html]
    [http://www.eie.gr/nhrf/institutes/igra/news/world-prize-zournatzi.pdf]
  • «Bραβείο Ακαδημίας Αθηνών της Τάξης των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών», 2006
    Απονεμήθηκε στους Ι. Μεϊμάρη και Κ. Κρητικάκου-Νικολαροπούλου για το βιβλίο Inscriptions from Palaestina Tertia, vol. Ia: The Greek Inscriptions from Ghor es-Safi (Byzantine Zoora) (MEΛETHMATA 41, Athens 2005)

 
 

 

 

 

 
 

 

   
       

 

 

© National Hellenic Research Foundation (NHRF), 48 Vassileos Constantinou Ave., 11635 Athens, Greece, Tel. +302107273700, Fax. +302107246618