ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΝΟΤΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ  ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΚΟΣΜΟ

Ερευνητική ομάδα

Του προγράμματος Νοτίου Ελλάδος προΐστατο ο καθηγητής Α. Δ. Ριζάκης μέχρι το 2010. Από τον Ιανουάριο του 2011 τον συντονισμό του προγράμματος ανέλαβε η Διευθύντρια ερευνών Άννα Μιχαηλίδου.Από το Δεκέμβριο του 2011 ανέλαβε η Χαρίκλεια Παπαγεωργιάδου, Διευθύντρια ερευνών.

Μέλη του προγράμματος:

Α. Μιχαηλίδου, Διευθύντρια ερευνών
Χ. Παπαγεωργιάδου, Διευθύντρια ερευνών
Σ. Ζουμπάκη, Κύρια ερευνήτρια
Λ. Μενδώνη, Κύρια ερευνήτρια
F. Camia, Δόκιμος ερευνητής

Ομότιμοι Διευθυντές Ερευνών:

Α. Δ. Ριζάκης

Eξωτερικοί συνεργάτες

Β. Πετράκης: Δρ Αρχαιολογίας, αποσπασμένος από τη Μέση Εκπαίδευση
Α. Βουτσά: Υποψήφια Δρ Αρχαιολογίας, Υπουργείο Πολιτισμού
Κ. Λεπενιώτη: Αρχαιολόγος

Το πρόγραμμα Νοτίου Ελλάδος δημιουργήθηκε το 1984 και έθεσε εξ αρχής ως στόχο την προώθηση της ιστορικής έρευνας επιλεγμένων γεωγραφικών περιοχών της Νοτίου Ελλάδος και την τόνωση του ενδιαφέροντος για την περίοδο της ρωμαιοκρατίας.
Τα έργα του προγράμματος εντάσσονται σε δύο άξονες:
Ι. Στον πρώτο, γεωγραφικό, άξονα εντάσσονται συγκεκριμένες περιοχές, όπως η Πελοπόννησος, οι Κυκλάδες και η Σάμος, για τις οποίες διενεργούνται Επιγραφικές, Αρχαιολογικές, Νομισματικές και Ιστορικές έρευνες. Επιδιώκεται τόσον η δημιουργία αρχείων όσο και η δημοσίευση μονογραφιών με στόχο τη δημιουργία μιας επιστημονικής βάσης για κάθε μελέτη αναφερόμενη στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική ιστορία αυτών των περιοχών.
ΙΙ. Στον δεύτερο, θεματικό άξονα, τα ερευνητικά θέματα έχουν ειδικότερο θεματικό και χρονολογικό στόχο. Ιδιαιτέρα έμφαση δόθηκε, μετά το 1990, στην εκπόνηση πρωτότυπων μελετών σε θέματα που αφορούν στην μελέτη της τεχνολογίας και οικονομίας κατά την Εποχή του Χαλκού, και στη νομισματοκοπία, την οικονομική και κοινωνική οργάνωση, τους θεσμούς και το ρωμαϊκό αποικισμό κατά τη διάρκεια της Ρωμαιοκρατίας.

Ερευνητικοί στόχοι
Με την ολοκλήρωση των περισσοτέρων έργων (βλ. Επιστημονική δραστηριότητα και Δημοσιεύσεις) κατέστη δυνατή η περαιτέρω  εξειδίκευση των ερευνητικών στόχων, οι οποίοι θα εξακολουθήσουν να αναφέρονται σε δύο περιόδους και σε επιλεγμένες γεωγραφικές περιοχές.

Η πρώτη περίοδος είναι η Εποχή του Χαλκού στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο με τομέα έρευνας (Α. Μιχαηλίδου):

«Οικονομία και γραφή στην εποχή του Χαλκού στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο», με υπεύθυνη την Δρ. Άννα Μιχαηλίδου, Διευθύντρια ερευνών. Στο πλαίσιο αυτού του ερευνητικού τομέα βρίσκονται υπό εξέλιξη έργα που αφορούν στη διαχείριση των μετάλλων στις μυκηναϊκές 'ανακτορικές' διοικήσεις και στο αστικό περιβάλλον, με βάση τις υλικές και επιγραφικές μαρτυρίες, και στη διαχείριση του εργατικού δυναμικού στο μυκηναϊκό 'ανακτορικό' σύστημα βάσει τεκμηρίων της Γραμμικής Β' Γραφής.

Η δεύτερη περίοδος περιλαμβάνει τους Ιστορικούς Χρόνους στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο με δύο τομείς έρευνας (Χ. Παπαγεωργιάδου):

1. «Νομισματική και Οικονομία» με υπεύθυνη τη Δρ. Χαρίκλεια Παπαγεωργιάδου, Διευθύντρια ερευνών. Εξετάζεται το νόμισμα ως οικονομικό φαινόμενο στις αρχαίες κοινωνίες από το προ-νομισματικό στάδιο υπολογισμού της ανταλλακτικής αξίας, ενώ δίνεται έμφαση στην εγχρήματο οικονομία των ρωμαϊκών χρόνων στη λεκάνη της Μεσογείου.

2. «Πόλις και χώρα: κοινωνική και οικονομική οργάνωση, θεσμοί και διοίκηση»με υπεύθυνες τις Δρ. Σοφία Ζουμπάκη και Δρ. Λίνα Μενδώνη, Κύριες ερευνήτριες. Σε εξέλιξη βρίσκονται οι μελέτες της κοινωνικής κινητικότητας και του ρόλου του πλούτου στη Ρωμαϊκή Ελλάδα, του οικονομικού και κοινωνικού ρόλου των ξένων στις ελληνικές πόλεις, των οικονομικών και κοινωνικών διαστάσεων του θρησκευτικού βίου στη Ρωμαϊκή Ελλάδα, των οικοδομικών προγραμμάτων στη επαρχία της Αχαϊας κατά τη Ρωμαϊκή εποχή και των σχέσεων των πόλεων με τη ρωμαϊκή κεντρική διοίκηση, της οργάνωσης του αγροτικού χώρου και της ιστορίας του τοπίου.

Επιστημονική δραστηριότητα και δημοσιεύσεις

1) Οι επιγραφικές έρευνες του προγράμματος αναφέρονται στην Πελοπόννησο (Αχαΐα), τις Κυκλάδες (Κέα) και το ανατολικό Αιγαίο (Σάμος). Έχουν ήδη δημοσιευθεί τρεις τόμοι για τις επιγραφές της Αχαΐας (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 20, 25, 55) και ετοιμάζονται άλλοι δύο, για την Kέα και τη Σάμο.

2) Προσωπογραφικές και ανθρωπωνυμικές έρευνες. Έχει δημοσιευθεί η προσωπογραφία της Ηλείας (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 32 και 40) και θα ακολουθήσουν οι προσωπογραφίες της Κέας και της Αχαΐας. Οι ανθρωπωνυμικές έρευνες αφορούν στην περίοδο της ρωμαϊκής κυριαρχίας. Εκδόθηκαν τα πρακτικά του διεθνούς συνεδρίου για τα Ρωμαϊκά ανθρωπωνύμια στην Ανατολή (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 21), δύο τόμοι για τα ρωμαϊκά ονόματα της Πελοποννήσου (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 31, 36) και ένας τρίτος με συνθετικές μελέτες για την περιοχή (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 63), καθώς και ο πρώτος τόμος για τη διάδοση των ρωμαϊκών ονομάτων στις Κυκλάδες (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 56).

3) Νομισματικές έρευνες. Έχουν δημοσιευθεί μελέτες για τη νομισματοκοπία της Κέας (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 24), την εικονογραφία των ρωμαϊκών αποικιών στην Ελλάδα (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 39), καθώς και η Συλλογή Ζαρίφη σε συνεργασία με το Νομισματικό Μουσείο Αθηνών (Αθήνα 2006). Προβλέπεται η δημοσίευση της νομισματοκοπίας της ρωμαϊκής Πάτρας.

4) Τεχνολογία και οικονομία στην Εποχή του Χαλκού.
Έχουν ήδη δημοσιευθεί τρείς μονογραφίες (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 33, 42, 61): μία με θέμα την μέτρηση και καταγραφή τεχνολογικών προϊόντων στις κοινωνίες του Αιγαίου και δύο τόμοι με θέμα τη σχέση βάρους και αξίας στις προ-νομισματικές κοινωνίες του Αιγαίου και της Ανατολής.

5) Διοικητική, κοινωνική και οικονομική οργάνωση των πόλεων. Στον τομέα αυτόν εντάσσονται μελέτες που αφορούν αφ' ενός στον ρωμαϊκό αποικισμό και τις επιπτώσεις του στον πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό χώρο (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 39), αφ' ετέρου στις σχέσεις των πόλεων με την αυτοκρατορική εξουσία, τις φιλοδοξίες της ηγετικής τάξης και τις προσδοκίες των κατώτερων στρωμάτων, την κοινωνική κινητικότητα, τις λατρείες (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 50), τις δομές της οικονομίας στον ελληνικό χώρο (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 53), την οργάνωση του αστικού και αγροτικού χώρου (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 15).
Έχουν ήδη οργανωθεί μια συνάντηση στο Αίγιο (2009) με θέμα την «Οικονομία των ελληνικών πόλεων κατά την ρωμαιοκρατία» και ένα διεθνές συνέδριο με θέμα τις «Αγροικίες και την αγροτική οικονομία στην Ελλάδα κατά τη ρωμαϊκή εποχή» (Πάτρα, Απρίλιος 2010).

Εκπαιδευτικό έργο
Τα μέλη του Προγράμματος προσφέρουν προπτυχιακά και μεταπτυχιακά μαθήματα σε Πανεπιστήμια και αναλαμβάνουν την επίβλεψη διδακτορικών διατριβών.

Διμερείς και διεθνείς σχέσεις και προγράμματα
Το πρόγραμμα Νοτίου Ελλάδος ανέπτυξε ποικίλες συνεργασίες τόσον σε εθνικό επίπεδο (αρχαιολογικές εφορείες, Αρχαιολογική Εταιρεία, Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αιγαιακών Σπουδών, ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος) όσον και σε διεθνές επίπεδο (Πανεπιστήμια Bordeaux III,  Besancon, Paris I, Nancy 2, Salerno, Padova, Lecce, Nottingham, το Istituto per gli Studi Micenei ed Egeo-anatolici Ρώμης, την Annee Epigraphique). Μέλη του προγράμματος διηύθυναν ή συμμετείχαν σε διμερείς διακρατικές ερευνητικές συνεργασίες (Bordeaux III, την Annee Epigraphique, Πανεπιστήμιο Λουμπλιάνας, Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Τιράνων) καθώς και σε πολλά χρηματοδοτούμενα ευρωπαϊκά προγράμματα (Populus, Cost G2, Human Capital and Mobility, ΠΕΝΕΔ, ΑΡΙΣΤΕΙΑ).

Συμμετοχές σε συνέδρια και δημοσιεύσεις σε Πρακτικά συνεδρίων
*Βλ. τα βιογραφικά και τις εργογραφίες των ερευνητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα και εκδηλώσεις και εκδόσεις στην αρχική σελίδα του Τμήματος.

Διαδικτυακές δημοσιεύσεις (σε εξέλιξη: σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης, χρηματοδοτούμενο από το κοινοτικό πρόγραμμα Information Society EU)
I. Επιγραφές Πάτρας (κείμενο, λεπτομερής περιγραφή, ψηφιακό φωτογραφικό αρχείο και βιβλιογραφικές παραπομπές). II. Άτλας αρχαιολογικών θέσεων Αχαΐας (πρόγραμμα G.I.S.).