ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ > Τομέας Ελληνικής & Ρωμαϊκής Αρχαιότητος

Προγράμματα

Οικονομία και κοινωνία: η διαμόρφωση του ελληνικού κόσμου κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή

 

Το πρόγραμμα «Οικονομία και κοινωνία: η διαμόρφωση του ελληνικού κόσμου κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή» αποτελεί την μετεξέλιξη του παλαιότερου της Νοτίου Ελλάδος που είχε δημιουργηθεί το 1984.

Στόχος του προγράμματος είναι η προώθηση της ιστορικής έρευνας για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο σε επιλεγμένους θεματικούς τομείς. Έμφαση δίνεται στον ελλαδικό χώρο κατά την περίοδο της ρωμαιοκρατίας, αν και τα χρονικά και γεωγραφικά όρια των μελετών που διεξάγονται στο πλαίσιο του Προγράμματος είναι διευρυμένα, δεδομένου ότι προϋπήρχαν ανάλογες έρευνες των μελών του.

Οι κύριες θεματικές κατευθύνσεις του προγράμματος αφορούν στην οικονομία και τις αγορές, στην κοινωνική οργάνωση των ελληνικών πόλεων και των ρωμαϊκών αποικιών, στις σχέσεις των πόλεων με τους πολίτες και την κεντρική διοίκηση, στην οργάνωση του αγροτικού χώρου, και στον θρησκευτικό βίο των πόλεων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μελέτη και δημοσίευση των πρωτογενών τεκμηρίων (φιλολογικών και επιγραφικών πηγών και νομισμάτων) και στην εκπόνηση μελετών που αποτελούν τη βάση για περαιτέρω έρευνα (προσωπογραφικές και ονομαστικές μελέτες, νομισματικά και επιγραφικά συντάγματα).


Ιστορικό

Έως το 2010 του προγράμματος προΐστατο ο ιδρυτής του, καθηγητής Α.Δ. Ριζάκης. Από τον Ιανουάριο του 2011 τον συντονισμό του προγράμματος ανέλαβε η Διευθύντρια ερευνών Άννα Μιχαηλίδου, ενώ από τον Δεκέμβριο του 2011 συντονίστρια του προγράμματος είναι η Χαρίκλεια Παπαγεωργιάδου.

 

Μέλη προγράμματος

Χ. Παπαγεωργιάδου, Διευθύντρια ερευνών
Σ. Ζουμπάκη, Κύρια ερευνήτρια
Λ. Μενδώνη, Κύρια ερευνήτρια
F. Camia, Εντεταλμένος ερευνητής

Ομότιμοι Διευθυντές Ερευνών:
Αθανάσιος Ριζάκης
Άννη Μιχαηλίδου

Eξωτερικοί συνεργάτες:
Μάνθα Ζαρμακούπη, Marie Curie Intra-European Fellow, στο πλαίσιο του Προγράμματος FP7-PEOPLE-2012-IEF, με τίτλο UrbaNetworks (Grant Agreement n° PIEF-GA-2012-331969 με φορέα υποδοχής το ΕΙΕ).
Ιστότοπος του προγράμματος: http://urbanetworks.wordpress.com

 

Επιμέρους έργα

1. «Νομισματική και Οικονομία», με υπεύθυνη τη Δρ. Χαρίκλεια Παπαγεωργιάδου, Διευθύντρια ερευνών.
Α. Εξετάζεται το νόμισμα ως οικονομικό φαινόμενο στις αρχαίες κοινωνίες (για το προ-νομισματικό στάδιο υπολογισμού της ανταλλακτικής αξίας συνεργάζεται η ομότιμη Διευθύντρια κ. Α. Μιχαηλίδου).
Β. Μελετώνται θέματα νομισματοκοπίας και νομισματικής κυκλοφορίας ανά γεωγραφικές περιοχές από την αρχαϊκή περίοδο έως την ύστερη αρχαιότητα.
Γ. Διερευνώνται οικονομικά φαινόμενα που εντάσσονται στην εξέλιξη της εγχρήματης οικονομίας των ρωμαϊκών χρόνων στη λεκάνη της Μεσογείου και τη Βαλκανική (διείσδυση ρωμαϊκού νομίσματος, ίδρυση αποικιών, αυτοκρατορική οικονομική πολιτική κ.λ.π.).
Δ. Εξετάζονται φαινόμενα που αφορούν την Ανοιχτή οικονομία στην αρχαιότητα και τις χρηματοπιστωτικές αγορές στον αρχαίο ελληνικό κόσμο.

2. «Πόλις και χώρα», με υπεύθυνη τη Δρ. Λίνα Μενδώνη, Κύρια ερευνήτρια, με αντικείμενο την οργάνωση του αγροτικού χώρου και την ιστορία του τοπίου.

3. «Θεσμοί, κοινωνική και οικονομική οργάνωση των ελληνικών πόλεων και των ρωμαϊκών αποικιών», με υπεύθυνη τη Δρ. Σοφία Ζουμπάκη, Κύρια ερευνήτρια.
Α. Διερευνώνται θέματα κοινωνικής και γεωγραφικής κινητικότητας και του ρόλου των ξένων στις ελληνικές πόλεις.
Β. Μελετάται η οικονομία στη ρωμαϊκή επαρχία της Αχα?ας (συνεργασία με τον ομότιμο διευθυντή Α. Ριζάκη).
Γ. Εξετάζονται οι σχέσεις των πόλεων με τη ρωμαϊκή κεντρική διοίκηση, με ιδιαίτερη έμφαση στη μελέτη της διάδοσης της ρωμαϊκής πολιτείας και των ρωμαϊκών ονομάτων.
Δ. Μελετώνται τα οικοδομικά προγράμματα των πόλεων κατά τη ρωμαϊκή περίοδο με εστίαση στο σχεδιασμό και τη χρηματοδότησή τους, αλλά και στο ρόλο που διαδραματίζουν τα θεσμικά όργανα των πόλεων, οι ευεργέτες και η ρωμαϊκή εξουσία.

4. «Θρησκεία και κοινωνία», με υπεύθυνο τον Δρ. Francesco Camia, Εντεταλμένο ερευνητή.
Α. Μελετάται το θρησκευτικό τοπίο της ρωμαϊκής Ελλάδας (λατρευτικά στοιχεία, κοινωνικές διαστάσεις, θεσμοί).
Β. Εξετάζονται οι οικονομικές διαστάσεις του θρησκευτικού βίου στις ελληνικές πόλεις.
Γ. Διερευνώνται θέματα θρησκευτικής ταυτότητας στον ελλαδικό χώρο κατά τη ρωμαϊκή εποχή (συνέχειες και ασυνέχειες, επιρροές, συγκρητισμοί).

5. «Οικονομία των ιερών κατά τη ρωμαϊκή εποχή», κοινό έργο των ερευνητών του προγράμματος.
Πρόκειται για μελέτη της οικονομικής και κοινωνικής διάστασης του ρόλου των ιερών στις ελληνικές πόλεις και των ποικίλων δραστηριοτήτων που αυτά φιλοξενούσαν κατά τη ρωμαϊκή περίοδο.

Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη τα έργα των δύο Ομοτίμων Διευθυντών, Καθ. Α. Ριζάκη, για θέματα πολιτισμικής ταυτότητας στη ρωμαϊκή περίοδο, και Δρ. Ά. Μιχαηλίδου για τη διαχείριση των μετάλλων και του εργατικού δυναμικού από τις μυκηναϊκές 'ανακτορικές' διοικήσεις, βάσει τεκμηρίων της Γραμμικής Β' Γραφής.

 

Δημοσιεύσεις

Achaia und Elis in der Antike, Rizakis A.D. Akten des 1. Internationalen Symposiums, Athen, 19-21 Mai 1989 [MΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 13] Athen 1991

Paysages d'Achaie I: le bassin du Peiros et la plaine occidentale, Rizakis A.D. [MΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 15] Athenes 1992

Achaie I. Sources textuelles et histoire regionale, Rizakis A.D. [MΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 20] Athenes 1995

The coinage of Kea, Papageorgiadou-Banis Ch. [MΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 24] Athens 1997

Achaie II. La cite de Patras: epigraphie et histoire, Rizakis A.D. [MΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 25] Athenes 1998

KEA-KYTHNOS: History and Archaeology, Proceedings of an International Symposium, 22-25 June 1994, Kea-Kythnos. Mendoni L.G., Mazarakis-Ainian A.J. (eds) [MΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 27] Athens 1998

Αχαϊκό τοπίο ΙΙ. Δύμη και Δυμαία χώρα - Paysages d'Achaie II. Dyme et son territoire. Actes du colloque international ''Dymaia et Bouprasia'' (Kato Achaia, 6-8 octobre 1995). Rizakis A.D. (ed) [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 29] Athenes 2000

Roman Peloponnese I: Roman personal names in their social context (Achaia, Arcadia, Argolis, Corinthia and Eleia). Rizakis A.D., Zoumbaki S. [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 31] Athens 2001

Elis und Olympia in der Kaiserzeit. Das Leben einer Gesellschaft zwischen Stadt und Heiligtum auf prosopographischer Grundlage. Zoumbaki S. [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 32] Athen 2001

Manufacture and Measurement: Counting, Measuring and Recording Craft Items in Early Aegean Societies. Michailidou A. [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 33] Athens 2001

Roman Peloponnese II: Roman Personal Names in their Social Context (Laconia and Messenia). Rizakis Α.D., Zoumbaki S., Lepenioti C. [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 36] Athens 2004

Perceptions and Evaluation of the Cultural Landscapes. Proceedings of an International Symposium (Zakynthos, December 1997). Doukellis P., Mendoni L. (eds) [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 38] Athens 2004

The Numismatic Iconography of the Roman Colonies in Greece: Local Spirit and the Expression of Imperial Policy. Papageorgiadou-Bani H. [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 39] Athens 2004

Prosopographie der Eleer bis zum 1. Jh. v. Chr. Zoumbaki S. [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 40] Athen 2005

Weight and Value in Pre-Coinage Societies: an introduction. Michailidou A. [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 42] Athens 2005

Les Dieux et les Dieux Augustes: le culte imperial en Grece sous les Julio-claudiens et les Flaviens: etudes epigraphiques et archeologiques. Maria Kantirea. [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 50] Athenes 2007

Sailing in the Aegean: Readings on the Economy and Trade Routes. Charikleia Papageorgiadou-Banis and Angeliki Giannikouri (eds). [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 53] Athens 2008

Achaie III. Les cites acheennes: epigraphie et histoire. Rizakis A.D.
[ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 55] Athenes 2008

Roman names in the Cyclades. Part I. Mendoni L.G., and, Zoumbaki S.B. [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 56] Athens 2008

Weight and Value in Pre-Societies: vol.II. Sidelights on measurement from the Aegean and the Orient. Michailidou A. [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 61] Athens 2008

Roman Peloponnese III: Society, economy and culture under the Roman Empire: continuity and innovation. Rizakis Α.D., Lepenioti C. [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 63] Athens 2010

Theoi Sebastoi. Il culto degli imperatori romani in Grecia (provincia Achaia) nel secondo secolo d.C. Camia Fr. [ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 65] Atene 2011

Άλλες εκδόσεις
Κυκλάδες. Ιστορία του Τοπίου και Τοπικές Ιστορίες. Μενδώνη Λ.Γ., Μάργαρης Ν. (εκδ.) [Συνέκδοση Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε, ΥΠ.Ε.Π.Θ. και ΕΙΕ/ΚΕΡΑ, Αθήνα 1998

Ιστορία του Τοπίου και Τοπικές Ιστορίες. Από το φυσικό περιβάλλον στο ιστορικό τοπίο. Πιλοτική Εφαρμογή στις Κυκλάδες. Ενδεικτική βιβλιογραφία. Μενδώνη Λ.Γ. (εκδ.) [Συνέκδοση Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε, ΥΠ.Ε.Π.Θ. και ΕΙΕ/ΚΕΡΑ, Αθήνα 1997

Patrasso colonia di Augusto e le trasformazioni culturali, politiche ed economiche della Provincia di Acaia agli inizi dell' eta imperiale romana: atti del Convegno Internazionale, Patrasso 23-24 marzo 2006. Η Πάτρα αποικία του Αυγούστου και οι πολιτιστικές, πολιτικές και οικονομικές αλλαγές της Επαρχίας της Αχαϊας στις αρχές της αυτοκρατορικής ρωμαϊκής εποχής : πρακτικά του Διεθνούς Συνεδρίου, Πάτρα 23-24 Μαρτίου 2006. Direttore della collana, E. Greco; redazione, E. Carando, A.G. Benvenuti [TRIPODES 8, Atene: Scuola Archeologica Italiana di Atene; Ινστιτούτο Ελληνικής και Ρωμαϊκής Αρχαιότητος (Ε.Ι.Ε.), 2009

 

Συνεργασίες

Τα μέλη του προγράμματος ανέπτυξαν ποικίλες συνεργασίες τόσον σε εθνικό επίπεδο (αρχαιολογικές εφορείες, Αρχαιολογική Εταιρεία, Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αιγαιακών Σπουδών, ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος, Ξένες Αρχαιολογικές Σχολές στην Ελλάδα, ελληνικά πανεπιστήμια) όσον και σε διεθνές επίπεδο (Πανεπιστήμια Bordeaux III, Besancon, Paris I, Nancy 2, Universitat Autonoma de Barcelona, Roma "La Sapienza", Salerno, Potenza-Matera, Padova, Lecce, Nottingham, το Istituto per gli Studi Micenei ed Egeo-anatolici Ρώμης, την L'Annee Epigraphique).
Μέλη του προγράμματος διηύθυναν ή συμμετείχαν σε διμερείς διακρατικές ερευνητικές συνεργασίες (με τα Πανεπιστήμια Bordeaux III και Λουμπλιάνας, την L'Annee Epigraphique, το Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Τιράνων) καθώς και σε πολλά χρηματοδοτούμενα ευρωπαϊκά προγράμματα (Populus, Cost G2, Human Capital and Mobility, ΠΕΝΕΔ, ΑΡΙΣΤΕΙΑ Ι και ΙΙ, ΘΑΛΗΣ, PLATON, Marie Curie, ΚΡΗΠΙΣ).


Βάσεις δεδομένων

  • Τεχνολογία και μέτρηση στη Γραμμική Β γραφή: βάση δεδομένων με τα προϊόντα (και τις ποσότητες) που καταγράφονται με το βάρος τους
  • Η διαχείριση των μετάλλων στις μυκηναϊκές 'ανακτορικές' διοικήσεις: βάση δεδομένων με τις πινακίδες Γραμμικής Β γραφής που καταγράφουν μέταλλα
  • Η διαχείριση των μετάλλων σε αστικό περιβάλλον: βάση δεδομένων με τα χάλκινα ευρήματα από το Ακρωτήρι Θήρας
  • Τεχνολογία και γραφή: βάση δεδομένων με τα σημεία των κεραμέων στο Ακρωτήρι Θήρας
  • Βιβλιογραφική βάση δεδομένων για τις γραπτές και υλικές μαρτυρίες για τις προ-νομισματικές οικονομίες της Εποχής του Χαλκού στο Αιγαίο και την Εγγύς Ανατολή
  • Το μετρικό σύστημα στο Ακρωτήρι Θήρας: βάση δεδομένων με τα σταθμά του οικισμού του Ακρωτηρίου Θήρας
  • Νομισματική κυκλοφορία αυτοκρατορικών χρόνων στη δυτική Ελλάδα
  • Νομισματική κυκλοφορία αυτοκρατορικών χρόνων στην επαρχία της Αχαίας
  • Νομισματοκοπία αυτοκρατορικών χρόνων στις Κυκλάδες
  • Ιταλιώτες και Ρωμαίοι στις ελληνικές πόλεις (3ος αι. π.Χ. και εξής)
  • Προσωπογραφία ιερέων των αυτοκρατορικών χρόνων στην Ελλάδα

 

Βραβεία

Λίνα Μενδώνη: Παράσημο Commendatore (II Classe), Ordine della Stella della Solidarieta Italiana της Ιταλικής Δημοκρατίας

 

 

 
 

 

 

 

 
 

 

   
       

 

 

© National Hellenic Research Foundation (NHRF), 48 Vassileos Constantinou Ave., 11635 Athens, Greece, Tel. +302107273700, Fax. +302107246618