ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ > Τομέας Ελληνικής & Ρωμαϊκής Αρχαιότητος

Προγράμματα

Πρόγραμμα Βορείου Ελλάδος

 

Το ερευνητικό πρόγραμμα Βορείου Ελλάδος εστιάζει σε μία πρωταρχικής σημασίας περιοχή της ελληνικής περιφέρειας κατά την αρχαιότητα, παραμελημένη από την διεθνή έρευνα επί μακρόν, για την οποία η γνώση κατά τις τελευταίες δεκαετίες έχει εξελιχθεί με γοργούς ρυθμούς.

Βασικός στόχος του Προγράμματος είναι η συστηματική συλλογή και δημοσίευση πρωτογενών τεκμηρίων και η αξιοποίηση της απαραίτητης αυτής υποδομής σε συνθετικές μελέτες για τις πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές και πολιτιστικές εξελίξεις στην περιοχή.

Ειδικότερα το πρόγραμμα εστιάζει στην μελέτη και αξιοποίηση επιγραφών, νομισμάτων και άλλων αρχαιολογικών τεκμηρίων τα οποία αποτελούν ένα σημαντικό πρωτογενές υλικό που μας επιτρέπει να συμπληρώσουμε, και πολλές φορές να αναθεωρήσουμε, την μαρτυρία των φιλολογικών πηγών.

 

Ιστορικό

Το Πρόγραμμα Βορείου Ελλάδος προέκυψε από την συνένωση των Προγραμμάτων Μακεδονίας και Θράκης με πρωταρχικό στόχο την δημοσίευση πρωτογενών ιστορικών πηγών για την περιοχή. Για τον σκοπό αυτόν το Τμήμα επιδίωξε συστηματικές συνεργασίες με τις Εφορείες Αρχαιοτήτων και συνήψε διαδοχικές συμβάσεις το 1981 και το 1984 με το Υπουργείο Πολιτισμού για την συγκρότηση επιγραφικού αρχείου και την δημοσίευση επιγραφών από την Μακεδονία και την Θράκη. Από τα μακροπρόθεσμα προγράμματα συνεργασίας έχουν προκύψει εκτεταμένα αρχεία επιγραφικού, νομισματικού, ονομαστικού και προσωπογραφικού υλικού, που
α) δημοσιεύονται προοδευτικά σε συντάγματα (corpora),
β) αξιοποιούνται από τους ερευνητές του ΚΕΡΑ για την συγγραφή μονογραφιών, άρθρων και ανακοινώσεων σε επιστημονικά συνέδρια και συμπόσια.

Πλέον των επιγραφικών και νομισματικών μελετών, που αποτέλεσαν τον αρχικό τομέα δραστηριοποίησης του προγράμματος, οι συνεργασίες με φορείς του Υπουργείου Πολιτισμού επεκτάθηκαν σταδιακά για να συμπεριλάβουν  και άλλα αρχαιολογικά ευρήματα, όπως επιτύμβια μνημεία, γραπτά μνημεία και αντικείμενα καθημερινής χρήσεως.

Για τη συστηματική και συνθετική μελέτη των αρχαιολογικών ευρημάτων από τον Βορειοελλαδικό χώρο οι ερευνητές του Προγράμματος έχουν συγκροτήσει σημαντικά αρχεία (επιγραφικών αποδελτιώσεων, απογράφων, εκτύπων, εκμαγείων, χαρτών, φωτογραφιών  και χρωστικών ουσιών), τα οποία αξιοποιούνται από τους ίδιους αλλά και από άλλους συνεργαζόμενους ερευνητές. Στους στόχους του Προγράμματος περιλαμβάνεται και η σταδιακή ψηφιοποίηση των αρχείων.

Αποτέλεσμα πολυετούς συστηματικής συλλογής είναι και το εξειδικευμένο βιβλιογραφικό αρχείο επιστημονικών δημοσιευμάτων που αφορούν τις βόρειες περιφέρειες του ελλαδικού χώρου.

 

Μέλη του Προγράμματος

Του προγράμματος Βορείου Ελλάδος προΐστατο ο Διευθυντής του ΚΕΡΑ Μ. Β. Χατζόπουλος μέχρι τον Ιούνιο του 2010. Από τον Ιούλιο του 2010 τον συντονισμό του προγράμματος ανέλαβε η Κύρια ερευνήτρια Σοφία Κρεμύδη.

Άλλα μέλη του Προγράμματος:
Δήμητρα Ανδριανού, Εντεταλμένη ερευνήτρια
Μύρινα Καλαϊτζή, Δόκιμη ερευνήτρια
Χαρίκλεια Μπρεκουλάκη, Εντεταλμένη ερευνήτρια
Γαβριέλα Παρισάκη, Κύρια ερευνήτρια
Πασχάλης Πασχίδης, Κύριος ερευνητής

Συνεργαζόμενοι μεταδιδακτορικοί ερευνητές:
Elena Martin Gonzalez
Αθηνά Ιακωβίδου

Ομότιμοι Διευθυντές Ερευνών:
Λουίζα Λουκοπούλου
Αργυρώ Τατάκη
Μιλτιάδης Β. Χατζόπουλος

Μέλη του Προγράμματος έχουν διατελέσει οι: Γιάννης Ασλάνης,  Δέσποινα Παπακωνσταντίνου-Διαμαντούρου, Αντιγόνη Ζουρνατζή, Κατερίνη Λιάμπη, Μαρία Παναγιώτου, Γιάννης Πίκουλας, Σελήνη Ψωμά.

 

Επίμερους έργα σε εξέλιξη:

α) Δημοσιεύσεις υπό προετοιμασία:

  • Σύνταγμα επιγραφών Γ' Μακεδονικής Μερίδος (β' τόμος)
  • Σύνταγμα νομισμάτων ελληνιστικών χρόνων στο όνομα του έθνους των Μακεδόνων
  • Επιτύμβια μνημεία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων από την Μακεδονία
  • Ενεπίγραφα ταφικά μνημεία της Θράκης του Αιγαίου
  • Η ιστορία του πελατειακού βασιλείου της Θράκης από τα μέσα του 1ου π.Χ. αι. έως  την δημιουργία της ρωμαϊκής Επαρχίας.
  • Η ζωγραφική στην Αρχαία Ελλάδα
  • Νέες έρευνες για την μυκηναϊκή ζωγραφική
  • Η πολυχρωμία στην αρχαία ελληνική γλυπτική και αρχιτεκτονική
  • Ψηφιακός κατάλογος επιγραφών Β' μακεδονικής μερίδας
  • Ψηφιακός κατάλογος νομισμάτων από τις Αιγές
  • Ψηφιακός κατάλογος νομισμάτων από την Αμφίπολη

β) Τρέχοντα χρηματοδοτούμενα Προγράμματα στο πλαίσιο του ΙΙΕ:

γ) Προγραμματισμένες Ημερίδες και Συνέδρια:

  • «L'hegemonie romaine sur les communautes du nord Egeen (IIe s. av. J.-C. - IIe s. apr. J.-C.»: Τρείς ημερίδες σε συνεργασία με την Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή (Αθήνα, Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή, 11.04.2014, 21.11.2014, 13.03.2015).
  • «Les Alexandres apres Alexandre: Histoire d'une monnaie commune": Διεθνές συνέδριο σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Αθήνα, ΕΙΕ, 23-24.05.2014).
  • «Βορειοελλαδικά. Ιστορίες από τις χώρες των εθνών»: Διεθνές συνέδριο σε συνεργασία με την Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή, το Πανεπιστήμιο της Nanterre και το Πανεπιστήμιο της Βενετίας (Αθήνα, Φεβρουάριος 2015).

 

Εκδόσεις

ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΤΗ ΣΕΙΡΑ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ

Les milliaires de la voie Egnatienne entre Heraclee des Lyncestes et Thessalonique. Gounaropoulou L., Hatzopoulos M.B., ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 1, Athenes 1985.

Two Studies in Ancient Macedonian Topography. Strepsa: a Reconsideration, or New Evidence on the Road System of Lower Macedonia. Hatzopoulos M.B. Provinciae Macedoniae finis orientalis: the Establishment of the Eastern frontier. Loukopoulou L.D., ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 3, Athens 1987.

Une donation du roi Lysimaque. Hatzopoulos M.B., ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 5, Athenes 1988.

Actes de vente de la Chalcidique centrale. Hatzopoulos M.B., ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 6, Athenes 1988.

Morrylos, cite de la Crestonie. Hatzopoulos M.B., Loukopoulou L.D.
ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 7, Athenes 1989.

Ancient Beroea: Prosopography and Society. Tataki A.B.
ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 8, Athens 1988.

Contribution a l'histoire de la Thrace Propontique. Loukopoulou L.D., ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 9, Athenes 1989.

Recherches sur les marches orientales des Temenides (Anthemonte-Kalindoia). Hatzopoulos M.B., Loukopoulou L.D., 2 Volumes, ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 11, Athenes 1992.

Actes de vente d'Amphipolis. Hatzopoulos M.B. ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 14, Athenes 1991.

La loi gymnasiarchique de Beroia. Gauthier Ph., Hatzopoulos M.B.
ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 16, Athenes 1993.

Macedonian Edessa: Prosopography and Onomasticon. Tataki A.B., ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 18, Athens 1994.

Cultes et rites de passage en Macedoine. Hatzopoulos M.B. ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 19, Athenes 1994.

Macedonian Institutions Under the Kings. Hatzopoulos M.B.
2 Volumes, ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 22, Athens 1996.

Monnayage et finances de Philippe II: un etat de la question. Le Rider G., ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 23, Athenes 1996.   

Macedonians Abroad: a Contribution to the Prosopography of Ancient Macedonia. Tataki A.B. ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 26, Athens 1998.

Inscriptions du sanctuaire de la Mere des dieux autochtone de Leukopetra (Macedoine).Petsas Ph., Hatzopoulos M.B., Gounaropoulou L., Paschidis P.
ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 28, Athenes 2000.

L'organisation de l'armee macedonienne sous les Antigonides: problemes anciens et documents nouveaux. Hatzopoulos M.B., ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 30, Athenes 2001.

Al di la dell'Olimpo: Macedoni e grandi santuari della Grecia dall' eta archaica al primo Ellenismo. Mari M., ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 34, Atene 2002.

Multiple Concealments from the Sanctuary of Zeus Olympios at Dion: Three Roman Provincial Coin Hoards. Kremydi-Sicilianou S. ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 35, Athens 2004.

Index du Bulletin Epigraphique (1987-2001). 3 Volumes ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 43, Athens 2005, Volume I: Les publications. Aneziri S., Giannakopoulos N., Paschidis P., Volume II: Les mots Grecs. Aneziri S., Giannakopoulos N., Volume III: Les mots Francais. Aneziri S., Giannakopoulos N.

Rois, Cites, Necropoles. Institutions, Rites et monuments en Macedoine.Institute of Greek and Roman Antiquity, Actes de Colloques de Nanterre (decembre 2002) et d'Athenes (janvier 2004). Edites par A.M. Guimier-Sorbets, M.B. Hatzopoulos et Y. Morizot, ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 45, 2006.

The Roman Presence in Macedonia: Evidence from Personal Names, Argyro B. Tataki, ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 46, 2006.

La peinture funeraire de Macedoine. Emplois et Fonctions de la Couleur IVe-IIe s. av. J. -C., Hariclia Brecoulaki, vol. 2, ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 48, Athenes 2006.

Prosopography and Onomasticon of Aegean Thrace. Maria-Gabriella Parissaki , ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 49, Athens 2007.

L'histoire monetaire d'Abdere en Thrace (VIe s. av. J.-C. - IIe s. ap. J.-C.). Katerina Chryssanthaki-Nagle ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 51, Athenes 2007.

Φωνής χαρακτήρ εθνικός. Actes du Ve Congres International de Dialectologie Grecque, Athenes 28-30 septembre 2006. Sous la direction de M.B. Hatzopoulos. Avec la collaboration de Vassiliki Psilakakou, ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 52, Athenes 2007.

Thrakika zetemata I. Sous la direction de Louisa D. Loukopoulou et Selene Psoma. Avec la collaboration d'Athena Iakovidou, ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 58, Athenes 2008.

Between City and King: Prosopographical Studies on the Intermediaries Between the Cities of the Greek Mainland and the Aegean and the Royal Courts in the Hellenistic Period (322-190 BC). Paschalis Paschidis. ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 59, Athens 2008.

Coins from Maroneia and the Classical City at Molyvoti : A contribution to the History of Aegean Thrace. Psoma Selene, Karadima Chryssa, Terzopoulou Domna. ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 62, Athens 2008.

Thrakika zetemata II: Aspects of the Roman Province of Thrace, Maria-Gabriella Parisaki (ed.), ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 69, Athens 2013.

 
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑ (CORPORA) ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ

Επιγραφές Άνω Μακεδονίας (Ελίμεια, Εορδαία, Νότια Λυγκηστίς, Ορεστίς). Τόμος 1. Κατάλογος Επιγραφών. Ριζάκης Θ., Τουράτσογλου Γ. Αθήνα 1985

Επιγραφές Κάτω Μακεδονίας (μεταξύ του Βερμίου όρους και του Αξιού ποταμού). Τεύχος Α΄: Επιγραφές Βέροιας. Γουναροπούλου Λ., Χατζόπουλος Μ.Β. Mε τη συνεργασία των Νίγδελη Π. και Σουρή Γ., Αθήνα 1998.

Επιγραφές της Θράκης του Αιγαίου: μεταξύ των ποταμών Νέστου και Έβρου (νομοί Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου). Λουκοπούλου Λ., Ζουρνατζή Α., Παρισάκη Μ.Γ., Ψωμά Σ., Αθήνα 2005. 

 

ΑΛΛΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Σίδη: νομισματοκοπία, επιγραφές και ιστορία μιας αρχαίας ελληνικής πόλης στην Τουρκία. Κατάλογος έκθεσης. Franke P.P. κ.ά. Μετάφραση: Λιάμπη Κ., Παπακωνσταντίνου- Διαμαντούρου Δ., Αθήνα 1990

Αρχαία Βέροια: Μελέτη τοπογραφίας. Brocas-Deflassieux L. Συνέκδοση: Δήμος Βέροιας και ΕΙΕ/ΚΕΡΑ-Παράρτημα Βέροιας, Βέροια 1999

Beroia, cite de Macedoine : etude de topographie antique. Brocas-Deflassieux L. Coedition: Municipalite de Beroia et FNRS/CRAGR-Annexe de Beroia, Beroia 1999.

Η χώρα των Πιέρων. Συμβολή στην τοπογραφία της. Πίκουλας Γ.Α. Συνέκδοση Δήμος Πιερέων Καβάλας και ΕΙΕ/ΚΕΡΑ, Αθήνα 2001.

Η Θράκη στον ελληνο-ρωμαϊκό κόσμο. Πρακτικά του 10ου Διεθνούς Συνεδρίου Θρακολογίας, Κομοτηνή-Αλεξανδρούπολη 18-23 Οκτωβρίου 2005. Επιμέλεια εκδόσεως: Αθηνά Ιακωβίδου, Αθήνα 2007.

 

Συνεργασίες

α) Τρέχουσες συνεργασίες με επιστημονικούς φορείς στην Ελλάδα:

  • Ιόνιο Πανεπιστήμιο (συμμετοχή ερευνητών του Προγράμματος σε Πρόγραμμα Θαλής σχετικό με την επιγραφική της Μακεδονίας)
  • Πανεπιστήμιο Αθηνών (συμμετοχή μελών ΔΕΠ στην Αριστεία του προγράμματος)
  • ΚΗ' Εφορεία Κλασσικών και Προϊστορικών Αρχαιοτήτων με έδρα την Αμφίπολη (δημοσίευση νομισμάτων)
  • ΙΖ Εφορεία Αρχαιοτήτων με έδρα την Πέλλα (δημοσίευση επιγραφών, νομισμάτων, μελέτη τοιχογραφιών Βεργίνας)
  • ΙΣΤ' Εφορεία Αρχαιοτήτων με έδρα την Θεσσαλονίκη (δημοσίευση επιγραφών και νομισμάτων)
  • ΙΘ' Εφορεία Αρχαιοτήτων με έδρα την Κομοτηνή (δημοσίευση ενεπίγραφων επιτυμβίων)
  • Δ' Εφορεία Αρχαιοτήτων με έδρα το Ναύπλιο (τοιχογραφίες Άργους)
  • ΛΗ' Εφορεία Αρχαιοτήτων με έδρα την Καλαμάτα (τοιχογραφίες Πύλου)
  • Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (αναλύσεις χρωστικών σε μνημεία)
  • Διαγνωστικό Κέντρο Ορμύλια και το Ινστιτούτο Πυρηνικής Φυσικής ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ (εικονογραφημένα χειρόγραφα της ύστερης αρχαιότητας). 

β) Διεθνείς Συνεργασίες:

  • BulletinEpigraphique
  • Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή (συνδιοργάνωση ημερίδων και συνεδρίων)
  • Ερευνητική μονάδα "Archeologies et Sciences de l'Antiquite" (CNRS - Universite de Paris Ι et Universite de Paris Χ)
  • L'AnneeEpigraphique(ερευνητική ομάδα του CNRS)
    την Βρετανική Ακαδημία (Πρόγραμμα  LexiconofGreekPersonalNames)
  • Ακαδημία του Βερολίνου-Βραδενβούργου (Πρόγραμμα InscriptionesGraecae)
  • Βρετανικό Μουσείο και την Εθνική βιβλιοθήκη της Γαλλίας (Πρόγραμμα RomanProvincialCoinage)
  • Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης (Copenhagen Associations Project, 2012-2015)
  • Πανεπιστήμιο του Princeton (Oxford Handbook of Greek Epigraphy).
  • Τμήμα Κλασικών Σπουδών του Παν/μιου του Cincinnati και το Institute for Aegean Prehistory (The Pylos Regional Archaeological Progamme)
  • Πανεπιστήμιο Paris X - Nanterre (συμμετοχή μελών ΔΕΠ στην Αριστεία του προγράμματος και συνδιοργάνωση διεθνούς συνεδρίου για τη βορειοελλαδική περιφέρεια)
  • Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου (μελέτη γραπτών σαρκοφάγων από Κίτιον)
  • Πανεπιστήμιο Paris - Sorbonne (συνδιοργάνωση συνεδρίου για τις μεταθανάτιες κοπές του Αλεξάνδρου).
  • Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης (συνέκδοση μονογραφίας για τα επιτύμβια μνημεία της Μακεδονίας και συμμετοχή στο ερευνητικό πρόγραμμα "Beyond the Borders. The History and Archaeology of Northern Greece" - http://borders.classics.ox.ac.uk
  • Πανεπιστήμιο Βενετίας (συνδιοργάνωση διεθνούς συνεδρίου για τη βορειοελλαδική περιφέρεια)

 

Βάσεις Δεδομένων

Δημοσιεύσεις  ψηφιακών συλλογών στο διαδίκτυο (σε συνεργασία με το ΕΚΤ).

  • Χάλκινα νομίσματα των Μακεδόνων βασιλέων  (λεπτομερείς περιγραφές, ψηφιακές φωτογραφίες και βιβλιογραφία από 1.500 νομίσματα).
  • Επιγραφές της Άνω Μακεδονίας, του ιερού της Λευκόπετρας και της Αιγαιακής Θράκης (κείμενα, λεπτομερείς περιγραφές, ψηφιακές φωτογραφίες και βιβλιογραφία).

 

Βραβεία-Διακρίσεις

  • 1998: ο Μ. Β. Χατζόπουλος εξελέγη μέλος της Academie des inscriptions et Belles Lettres του Institut de France.
  • 2000: o Μ.Β. Χατζόπουλος έλαβε Χαλκούν μετάλλιον της Ακαδημίας των Αθηνών για το σύνολο του έργου του.
  • 2006: Λ. Λουκοπούλου έλαβε Χαλκούν μετάλλιον της Ακαδημίας των Αθηνών για το σύνολο του έργου της.
  • 2007: Βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών το βιβλίο της Χαρίκλειας Μπρεκουλάκη: La peinture funeraire de Macedoine. Emplois et fonctions de la couleur (ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 48, Athenes 2006).
  • 2010: Βραβεύθηκε το βιβλίο της Δήμητρας Ανδριανού: TheFurnitureandFurnishingsofAncientGreekHousesandTombs (Cambridge University Press, 2009) με το βραβείο Ολγα Τσακατίκα-Δεσποτοπούλου της Ακαδημίας Αθηνών.
  • 2013: Η Σοφία Κρεμύδη έλαβε τον τίτλο Robinson Fellow από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
 
 

 

 

 

 
 

 

   
       

 

 

© National Hellenic Research Foundation (NHRF), 48 Vassileos Constantinou Ave., 11635 Athens, Greece, Tel. +302107273700, Fax. +302107246618