ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ > Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ιστορία του Πολιτισμού: Παιδεία, Θεσμοί, Τέχνη

Οικονομική και Κοινωνική Ιστορία

Πολιτική Ιστορία

 


 

Ιστορία των Oικισμών της Ελλάδας (15ος-20ός αι.)

Το Πρόγραμμα έχει ως αντικείμενο τη συστηματική συγκέντρωση τεκμηριωτικού υλικού σχετικού με τη γεωγραφία, τη δημογραφία, τη διοικητική ιστορία, τις οικονομικές δραστηριότητες και τις εθνοπολιτισμικές ομάδες του ελλαδικού χώρου, για τη χρονική περίοδο που εκτείνεται από την κατάρρευση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας έως τη συγκρότηση και τη βαθμιαία επέκταση του ελληνικού κράτους στα σημερινά του όρια (15ος-20ός αι.).

Στόχοι:

  • Η ιστορική μελέτη περιοχών, οικισμών και επιμέρους φαινομένων και προβλημάτων.
  • Η διαχείριση, ταξινόμηση και καταγραφή τεκμηριωτικού υλικού σχετικού με την ιστορία των οικισμών.
  • Η συγκρότηση βάσεων δεδομένων για τα παραπάνω αντικείμενα.

Στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν αναπτυχθεί συνεργασίες με ελληνικούς και ξένους επιστημονικούς φορείς, ενώ έχουν συνταχθεί μελέτες που έχουν εκδοθεί και δημοσιευτεί σε αυτοτελείς τόμους, επιστημονικά περιοδικά και πρακτικά συνεδρίων. Οι παραπάνω μελέτες έχουν τροφοδοτήσει βάσεις δεδομένων και άλλα σώματα πληροφοριών, ενώ έχουν επίσης αναληφθεί πρωτοβουλίες για τον εντοπισμό και την ταξινόμηση δημοτικών αρχείων και άλλου αρχειακού υλικού σχετικού με την ιστορία οικισμών. Τα έργα αυτά πραγματοποιήθηκαν με τη συνεργασία φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης, εκτελέστηκαν με τη συνδρομή νέων ιστορικών, εξωτερικών επιστημονικών συνεργατών του Ινστιτούτου, και απέδωσαν αξιόλογους καρπούς, καθώς εντοπίστηκε σημαντικό αρχειακό υλικό, προωθήθηκε η ταξινόμηση δημοτικών αρχείων και η σύνταξη καταλόγων και ευρετηρίων.

 

Ιστορικό

Εμπνευστής και θεμελιωτής του προγράμματος είναι ο Βασίλης Παναγιωτόπουλος. Η μακρά θητεία του στο Laboratoire de Démographie Historique του Παρισιού και το έργο του για τον πληθυσμό και τους οικισμούς της Πελοποννήσου υπήρξε η πρώτη, και από πολλές απόψεις παραμένει, η μοναδική συνεκτική απόπειρα επιστημονικής μελέτης στον τομέα της ιστορικής δημογραφίας και γεωγραφίας για τη νεώτερη ελληνική ιστορία. Στο πλαίσιο του προγράμματος επιχειρήθηκε να μελετηθούν μία σειρά από μεθοδολογικά ζητήματα και προβλήματα που προκύπτουν από τις πηγές που αφορούν τον πληθυσμό και το οικιστικό δίκτυο του ελληνικού χώρου. Ακολούθως, την επιστημονική ευθύνη του προγράμματος ανέλαβε ο Λεωνίδας Καλλιβρετάκης (2002-2009) και έκτοτε ο Δημήτρης Δημητρόπουλος.

 

Μέλη

Δημήτρης Δημητρόπουλος, Κύριος Ερευνητής, Υπεύθυνος προγράμματος
Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Διευθυντής Ερευνών
Σοφία Ματθαίου, Εντεταλμένη ερευνήτρια
Βασίλης Παναγιωτόπουλος, Ομότιμος Διευθυντής Ερευνών
Σάββας Τσιλένης, Αποσπασμένος επιστημονικός συνεργάτης
Στέφανος Βαμιεδάκης, Επιστημονικός συνεργάτης
Ανδρομάχη Μαρούδα, Επιστημονική συνεργάτρια
Βάλλια Ράπτη, Επιστημονική συνεργάτρια
Χρήστος Χρυσανθόπουλος, Επιστημονικός συνεργάτης

 

Επιμέρους έργα

α) Ιστορία των οικισμών της Ελλάδας. Τεκμηρίωση - ερευνητικές δράσεις

1) Οικισμοί Κυκλάδων - Αρχειακή τεκμηρίωση
Στο πλαίσιο της μελέτης των νησιωτικών οικισμών έχουν αναληφθεί μία σειρά δράσεις που αφορούν τον εντοπισμό αρχειακού υλικού, την ταξινόμηση και καταλογογράφηση αρχείων –ιδιαίτερα δημοτικών και κοινοτικών– και την επεξεργασία επιλεγμένου αρχειακού υλικού ώστε να καταστεί διαθέσιμο στην επιστημονική κοινότητα και στο ευρύτερο κοινό. Οι δράσεις αυτές εκτελούνται από ομάδα συνεργατών του ΙΙΕ και έχουν εξασφαλίσει χρηματοδότηση από φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλους φορείς που αναπτύσσουν έργο στον τομέα του πολιτισμού. Για την παρουσίαση του έργου έχει δημιουργηθεί ο ιστότοπος: Αρχειοθήκη Κυκλάδων.

2) Οικιστική συγκρότηση Λεκανοπεδίου Αττικής -Τεκμηρίωση
Στο πλαίσιο του έργου «Ιστορία των οικισμών της Ελλάδος 15ος-20ός αι.», το 2008 αποφασίστηκε να μελετηθεί και η οικιστική συγκρότηση του λεκανοπεδίου της Αττικής, ιδιαίτερα οι περιοχές που εγκαταστάθηκαν προσφυγικοί πληθυσμοί μετά το 1922.
Στο αντικείμενο της ερευνητικής αυτής δράσης εντάσσονται ζητήματα όπως: οι ταχείες μεταβολές στην πληθυσμιακή και οικιστική συγκρότηση των οικισμών της Αττικής που σηματοδότησε η έλευση των προσφύγων, οι πολιτικές και ο βαθμός ένταξης ή αφομοίωσης του προσφυγικού δυναμικού στην ελληνική κοινωνία, οι δημογραφικές όψεις του πληθυσμού των κοινοτήτων-δήμων της περιοχής, το επαγγελματικό προφίλ και η προέλευση των κατοίκων, το ονοματολογικό υλικό (βαπτιστικά-οικογενειακά ονόματα και παρωνύμια). Η δράση αυτή οδήγησε στη συνεργασία με τους Δήμους Υμηττού, Δραπετσώνας και Νέας Σμύρνης, με στόχο τη διάσωση, ταξινόμηση και καταλογογράφηση των ανενεργών τμημάτων των δημοτικών τους αρχείων, προκειμένου να καταστεί το υλικό τους προσβάσιμο στην επιστημονική έρευνα.

-  Δήμος Υμηττού
Το Κοινοτικό και στη συνέχεια το Δημοτικό Αρχείο Υμηττού της περιόδου 1935-1980 ταξινομήθηκε το 2008. Την ταξινόμηση και τη σύνταξη του ευρετηρίου του Αρχείου ανέλαβαν οι εξωτερικοί συνεργάτες του ΙΙΕ Νίκος Αλεβυζάκης και Ελένη Κυραμαργιού. Με την εξεύρεση του κατάλληλου χώρου φύλαξης από τη δημοτική αρχή του Δήμου Υμηττού ελπίζεται ότι το αρχείο σύντομα θα είναι προσβάσιμο στην έρευνα.

Δημοτικό Αρχείο Υμηττού
Συντάκτες: Νίκος Αλεβυζάκης, Ελένη Κυραμαργιού.

- Δήμος Δραπετσώνας
Το 2009 ταξινομήθηκε το ανενεργό αρχείο του Δήμου Δραπετσώνας της περιόδου 1951-1980. Tο έργο υλοποιήθηκε από την Ελένη Κυραμαργιού. Τον Ιούνιο του 2010 εκδόθηκε από το ΙΙΕ σε συνεργασία με τον Δήμο το «Ευρετήριο του Δημοτικού Αρχείου Δραπετσώνας 1951-1980», ενώ το αρχείο βρίσκεται πλέον στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Δραπετσώνας και είναι προσβάσιμο στο ευρύ κοινό.

Δημοτικό Αρχείο Δραπετσώνας
Συντάκτης: Ελένη Κυραμαργιού

- Δήμος Νέας Σμύρνης
Στο διάστημα μεταξύ Οκτωβρίου 2012 και Μαΐου 2013 πραγματοποιήθηκε το έργο «Καταγραφή και Ταξινόμηση του Ιστορικού Αρχειακού υλικού του Δήμου Νέας Σμύρνης». Το χρονικό ανάπτυγμα του αρχειακού υλικού εκτείνεται στην περίοδο από την δεκαετία του 1930 μέχρι το 1980. Το υλικό που καταγράφηκε και ταξινομήθηκε περιλαμβάνει πάνω από 1.500 φακέλους (περίπου 320.000 έγγραφα), 730 κατάστιχα και 21 κούτες και αποτελεί μια πολύτιμη πηγή τροφοδότησης της ιστορικής έρευνας, καθώς εμπεριέχει το σύνολο των δραστηριοτήτων της Κοινότητας και του Δήμου Νέας Σμύρνης και μας δίνει τη δυνατότητα να γνωρίσουμε σε βάθος τη φυσιογνωμία, την εσωτερική δομή, τις ποικίλες δραστηριότητες της περιοχής καθώς και τους εσωτερικούς μετασχηματισμούς της. Με βάση το υλικό αυτό συντάχθηκε σχετικός Κατάλογος και θεματικό Ευρετήριο. Το έργο υλοποιήθηκε από τους συνεργάτες του ΙΙΕ Νίκο Αλεβυζάκη και Στέφανο Βαμιεδάκη.

Δημοτικό Αρχείο Νέας Σμύρνης
Συντάκτες: Νίκος Αλεβυζάκης, Στέφανος Βαμιεδάκης

- Τεκμήρια για τη συγκρότηση των οικισμών του Πειραιά
Επιμέλεια: Ελένη Κυραμαργιού
Η Δραπετσώνα, το Κερατσίνι, το Πέραμα, η Νίκαια και ο Άγιος Ιωάννης Ρέντης, συνοικισμοί που δημιουργήθηκαν στις παρυφές της πόλης του Πειραιά δημιουργώντας ένα δαχτυλίδι γύρω από το λιμάνι και στέγασαν πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής και εσωτερικούς μετανάστες, αποτελούν αντικείμενο της παρούσας ερευνητικής δράσης που βρίσκεται υπό εξέλιξη. Οι συνοικισμοί αυτοί αποτέλεσαν τον μοχλό κίνησης των βιομηχανικών μονάδων της ευρύτερης περιοχής και του λιμανιού, προσφέροντας το αναγκαίο εργατικό δυναμικό στην ολοένα αυξανόμενη βιομηχανική παραγωγή, στελεχώνοντας τα πληρώματα των πλοίων και τροφοδοτώντας την εμπορική κίνηση της πόλης.
Οι συνοικισμοί αυτοί δημιουργήθηκαν μέσα στα διοικητικά όρια του Δήμου Πειραιά μετά τη κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου, χωρίς πολεοδομικό και ρυμοτομικό σχεδιασμό, πολλές φορές και χωρίς κρατική μέριμνα ή έλεγχο. Η πλειονότητα των προσφύγων που έφτασαν στον Πειραιά βρήκαν προσωρινό καταφύγιο σε δημόσια κτίρια, σχολεία, εγκαταλελειμμένες αποθήκες ή σε σκηνές και στη συνέχεια εγκαταστάθηκαν σε παραπήγματα ή ξύλινα δωμάτια που κατασκεύασαν συνήθως ατομικά με την ανοχή των αρχών εκτός σχεδίου πόλεως. Εξαίρεση αποτέλεσαν τα λιγοστά ξύλινα δωμάτια που κατασκεύασε το Ταμείο Περιθάλψεως Προσφύγων στην ευρύτερη αυτή περιοχή του Πειραιά. Η έκταση και ο πληθυσμός των νέων αυτών συνοικισμών σταδιακά αυξανόταν και δεν άργησαν να μετεξελιχθούν σε χωριστές Κοινότητες και Δήμους -σταδιακά από το 1925 με τη σύσταση της Κοινότητας Αγίου Ιωάννη Ρέντη έως το 1951 με την ανακήρυξη του Δήμου Δραπετσώνας.
Στην έρευνα αυτή επιχειρείται η σκιαγράφηση των πέντε αυτών συνοικισμών γύρω από τέσσερις άξονες: την πληθυσμιακή εξέλιξη, την εκλογική συμπεριφορά, την οικονομική δραστηριότητα και την οικιστική ανάπτυξη? συγκεντρώθηκαν στοιχεία πληθυσμιακά με βάση τις απογραφές από το 1920 έως το 1961, στοιχεία της εκλογικής συμπεριφοράς των κατοίκων τους άλλοτε σε επίπεδο τοπικό και άλλοτε συνολικά για την περιφέρεια του πρώην Δήμου Πειραιά, αποδελτιώθηκαν επαγγελματικοί οδηγοί του 1927 και του 1949, ενώ μέσα από τη βιβλιογραφία επιχειρείται μια πρώτη προσέγγιση του οικιστικού πυρήνα κάθε συνοικισμού. Η ανεύρεση όλων αυτών των στοιχείων αποδείχτηκε εξαιρετικά δύσκολη, εξαιτίας της απουσίας προσβάσιμων αρχειακών πηγών στους Δήμους ή σχετικής τοπικής ή άλλης βιβλιογραφίας και το αποτέλεσμα πολλές φορές είναι ατελές. Παρά τα όποια προβλήματα θεωρούμε ότι σχηματίζεται το περίγραμμα για μια πρώτη ιστορική διερεύνηση των συνοικισμών αυτών και δημιουργείται ένα σώμα τεκμηρίων που επιτρέπει συγκριτικές προσεγγίσεις.

Δήμος Αγίου Ιωάννη Ρέντη
Δήμος Δραπετσώνας
Δήμος Κερατσινίου
Δήμος Νίκαιας
Δήμος Περάματος

3) Γορτυνία: αρχειακός εντοπισμός και έρευνα
Το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, με την υποστήριξη του Δήμου Γορτυνίας, την περίοδο 2011-2013 υλοποίησε έργο εντοπισμού ιστορικού και δημοτικού αρχειακού υλικού.
Κύριος σκοπός του έργου, που πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία και των ΓΑΚ Ν. Αρκαδίας, ήταν ο εντοπισμός του ιστορικού αρχειακού υλικού που έχει παραχθεί από τους παλαιούς δήμους και τις κοινότητες, οι οποίοι έχουν ενσωματωθεί μετά την εφαρμογή του σχεδίου Καλλικράτης στο Δήμο Γορτυνίας. Πιο συγκεκριμένα εντοπίστηκε, μετά από επιτόπιες έρευνες, μεγάλο μέρος αρχειακού υλικού σε αποθήκες, χώρους δημαρχείων κ.λπ. στους κεντρικούς οικισμούς και πρώην δημοτικές έδρες στη Βυτίνα, στη Δημητσάνα, στο Παλούμπα, στη Μυγδαλιά, στην Κοντοβάζαινα, στα Λαγκάδια, στη Στεμνίτσα και στα Τρόπαια καθώς και σε επιμέρους κοινότητες στην περιοχή της Γορτυνίας. Στο επόμενο στάδιο σε συνεργασία με τη δημοτική αρχή προγραμματίζεται η ψηφιακή επεξεργασία και ανάδειξη του ιστορικού υλικού. Την εκτέλεση του έργου πραγματοποίησε ο συνεργάτης του ΙΙΕ/ΕΙΕ, Χρήστος Χρυσανθόπουλος.

Κατάλογος Αρχείου Λαγκαδίων
Συντάκτης: Χρήστος Χρυσανθόπουλος

4) Πληροφοριακό υλικό για το ελληνικό οικιστικό δίκτυο

Οικισμοί Λιβαδειάς

Πίνακες με πληροφοριακό υλικό για τους οικισμούς και την πληθυσμιακή εξέλιξη της σημερινής επαρχίας Λειβαδιάς.
Συντάκτης Δημήτρης Δημητρόπουλος

Οικισμοί της Μερικής Γεωγραφίας του Αργύρη Φιλιππίδη

Πληθυσμιακά δεδομένα οικισμών της Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας που αναγράφονται στη Μερική Γεωγραφία του Αργύρη Φιλιππίδη (1815). Συντάκτης Δημήτρης Δημητρόπουλος.

β) Αρχείο Αλή Πασά

Στο πλαίσιο του Προγράμματος διεξάγεται επί σειρά ετών υπό τη διεύθυνση του Βασίλη Παναγιωτόπουλου το αυτοτελές επιστημονικό έργο μεταγραφής και σχολιασμένης έκδοσης του Αρχείου Αλή Πασά. Την περίοδο 2007-2009 εκδόθηκε με τη συνεργασία και των Παν. Μιχαηλάρη και Δημ. Δημητρόπουλου σε τέσσερις ογκώδεις τόμους, το ανήκον στη Συλλογή Ι. Χώτζη τμήμα του Αρχείου, που φυλάσσεται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη. Το επόμενο διάστημα προγραμματίζεται η συνέχιση της ερευνητικής δραστηριότητας με την έκδοση αρχειακών τεκμηρίων που φυλάσσονται στα ΓΑΚ και στο Μουσείο Μπενάκη, με την επιστημονική επιμέλεια του Βασίλη Παναγιωτόπουλου. Επιστημονικός υπεύθυνος του έργου είναι ο Παναγιώτης Μιχαηλάρης, με τη συνεργασία του Δημήτρη Δημητρόπουλου. Στο έργο μετέχουν επίσης ως επιστημονικές συνεργάτριες οι Ανδρομάχη Μαρούδα και Βάλλια Ράπτη.

γ) Εραλδικά Μνημεία της Ελλάδας

Κατά τη διάρκεια των ερευνών μας, αναπτύχθηκε βαθμιαία το ενδιαφέρον μας για τα εραλδικά μνημεία, ως πηγών για την διοικητική και πολιτική ιστορία. Αυτή τη στιγμή διεξάγεται από συνεργάτες του Προγράμματος μια εκτεταμένη αρχειακή και επιτόπια έρευνα και συγκροτείται μια μεθοδικά τεκμηριωμένη συλλογή. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό στη μελέτη της ελληνικής ιστορίας, καθώς είναι η πρώτη φορά που αυτό το ζήτημα (το οποίο γενικά αντιμετωπιζόταν μέχρι πρόσφατα ως ένα περιθωριακό φαινόμενο στον ελλαδικό χώρο και κατά συνέπεια είχε παραμεληθεί από τους περισσότερους μελετητές), διερευνάται με στόχο να αξιοποιηθεί επιστημονικά και να ερμηνευθεί στις ιστορικές του διαστάσεις. Το έργο αποτελεί κοινή δράση με τον τομέα σύγχρονης πολιτικής ιστορίας με την επιστημονική επίβλεψη του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη.

δ) Τα Σεμινάρια της Ερμούπολης

Εδώ και 29 χρόνια (1985-2013), η ερευνητική ομάδα του Προγράμματος αυτού οργανώνει τα «Σεμινάρια της Ερμούπολης» στην ομώνυμη πόλη της Σύρου, σε συνεργασία με το Επιστημονικό και Μορφωτικό Ίδρυμα Κυκλάδων (του οποίου το ΙΝΕ αποτελεί ιδρυτικό μέλος). Αυτές οι εκδηλώσεις, των οποίων εμπνευστής υπήρξε ο πρώτος διευθυντής του Προγράμματός μας Βασίλης Παναγιωτόπουλος, πραγματοποιούνται τον Ιούλιο κάθε χρονιάς, διαρκούν δύο εβδομάδες περίπου και, πέραν των σεμιναρίων, περιλαμβάνουν διεπιστημονικές συναντήσεις, ομιλίες και συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης που αφορούν σε ποικίλους τομείς των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών, με τη συμμετοχή πλήθους επιστημόνων από όλο τον κόσμο, αλλά και της τοπικής νησιωτικής κοινωνίας.

ε) Ερευνητικό πρόγραμμα: «Τοπική Ιστορία: θεωρία και μεθοδολογία για ερευνητικές και εκπαιδευτικές δράσεις»

Το 2013 θα πραγματοποιηθεί το ερευνητικό πρόγραμμα με θέμα «Τοπική Ιστορία: θεωρία και μεθοδολογία για ερευνητικές και εκπαιδευτικές δράσεις» το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα «Επιστημονικές μελέτες» του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ι. Σ. Λάτση. Βασική θέση για την ανανέωση των ιστορικών σπουδών είναι η αναγνώριση της σημασίας πολλών νέων αντικειμένων τόσο στο πεδίο της ιστορικής έρευνας όσο και σε αυτό της διδακτικής της αξιοποίησης στη σχολική ιστορία. Η μελέτη εστιάζει στο ερευνητικό και εκπαιδευτικό πεδίο της τοπικής ιστορίας και σκοπεύει να διερευνήσει και να αναδείξει τους τρόπους σύνδεσής της αφενός με τις σύγχρονες ιστοριογραφικές προσεγγίσεις, αφετέρου με τις εφαρμογές της στη διδακτική πράξη.

Η παρούσα έρευνα έχει τους εξής στόχους:
α) Την εξέταση και κατανόηση της θεωρίας και μεθοδολογίας της τοπικής ιστορίας ως ενός διεπιστημονικού πεδίου,
β) την ανάπτυξη, μέσα από έναν ειδικά διαμορφωμένο ηλεκτρονικό χώρο, ενός παραδείγματος, που θα λειτουργεί ως οδηγός για την υλοποίηση ερευνητικών και εκπαιδευτικών δράσεων τοπικής ιστορίας από τους χρήστες, δυνάμει ερευνητές, συλλογικότητες ή εκπαιδευτικούς και
γ) τον συντονισμό της επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης ποικίλων ερευνητικών, εκπαιδευτικών και κοινωνικών δράσεων που έχουν σχέση με την τοπική ιστορία. Απώτερος στόχος της έρευνας είναι να δώσει νέα ώθηση τόσο στην παραγωγή μελετών όσο και στην πραγματοποίηση συναφών εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων.

Ομάδα μελέτης

Σοφία Ματθαίου, Εντεταλμένη Ερευνήτρια, Συντονίστρια
Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Διευθυντής Ερευνών
Δημήτρης Δημητρόπουλος, Κύριος Ερευνητής
Χρήστος Χρυσανθόπουλος, Επιστημονικός συνεργάτης
Μαρία Καμονάχου, Γενικά Αρχεία του Κράτους-Κέρκυρας)
Κατερίνα Ζωγράφου, Γενικά Αρχεία του Κράτους-Αρκαδίας

στ) Έργα που ολοκληρώθηκαν

Μάνη
Στο πλαίσιο του Προγράμματος πραγματοποιήθηκε επί σειρά ετών το Ερευνητικό και Εφαρμοσμένο Έργο του Γιάννη Σαΐτα «Mάνη: Κοινωνία, οικισμένος χώρος, πολιτιστικές δράσεις», με αντικείμενο την τεκμηρίωση, μελέτη και προβολή του ιστορικού γεωγραφικού χώρου, των οικισμών και της κοινωνίας της Μάνης. Στο πλαίσιο του έργου διερευνήθηκαν οι τρόποι οργάνωσης των αιματοσυγγενικών ομάδων, οι οικισμοί, οι κτηριακές εγκαταστάσεις, οι ζωτικοί χώροι, καθώς και οι τρόποι διαχείρισης και μεταβίβασης της έγγειας περιουσίας, ενώ αποτυπώθηκαν και μελετήθηκαν συστηματικά πολλοί οικισμοί και μνημεία. Μελετήθηκαν επίσης οι παραλλαγές στη διαστρωμάτωση και την οικονομική ζωή των γενών στο Βορρά και στο Νότο της χερσονήσου. Χρησιμοποιήθηκαν τόσο οι μέθοδοι της επιτόπιας έρευνας, αποτύπωσης και ανάλυσης (εργασία πεδίου) όσο και αρχειακές, ιστορικές, δημογραφικές και ανθρωπολογικές προσεγγίσεις. Το έργο υπήρξε απολύτως αυτοτελές σε ό,τι αφορά τον επιστημονικό του προγραμματισμό και βασίστηκε αποκλειστικά σε εξωτερικές χρηματοδοτήσεις, έκλεισε δε τον κύκλο λειτουργίας του στο ΙΝΕ στις αρχές του 2010.


 

Επιστημονικές συνεργασίες

  • Μόνιμη συνεργασία με το Laboratoire de Demographie Historique της École des Hautes Études en Sciences Sociales του Παρισιού, και ειδικότερα με τα αντίστοιχα συγγενή Προγράμματα ''Espace et territoire: représentations géographiques, pratiques politiques, espace public et morphologie spatiale'' και το προαναφερόμενο ''Paroisses et Communes de France: Dictionnaire d'Histoire Administrative et Demographique''. Στο πλαίσιο αυτής της συνεργασίας έχουν δρομολογηθεί τα κοινά Ερευνητικά Έργα ''Pratiques de l'espace et identités sociales dans l'Archipel grec'', ''Archipel grec et espaces régionaux en Méditerranée'' και ''Espace et société: frontières comme enjeux sociaux''. 
  • Ειδική συνεργασία με το Ινστιτούτο Σλαβικών Σπουδών της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών στη Μόσχα, που απέδωσε σχολιασμένη έκδοση ρωσικών εγγράφων που αφορούν στην Ήπειρο και την Αλβανία κατά την περίοδο του Αλή Πασά.
  • Συνεργασία με το Τμήμα Φιλολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστήμιο Τιράνων και τα Κρατικά Αρχεία της Αλβανίας με αντικείμενο τη συλλογή αρχειακού υλικού σχετικού με τον Αλή πασά που απόκειται σε αλβανικούς φορείς.
  • Συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους για τη διάσωση, ταξινόμηση και διάσωση αρχειακού υλικού, κυρίως δημοτικών αρχείων.

 

Αυτοτελή δημοσιεύματα
  • Βασίλης Παναγιωτόπουλος, Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου, 13ος - 18ος αιώνας: 13ος - 18ος αι, εκδ. Εμπορική Τράπεζα, Αθήνα 1985.
  • Λεωνίδας Φ. Καλλιβρετάκης, Υπόμνημα περί των νησίδων «Λιμνιά-Ίμια» / Report on the «Limnia Imia» islets, δίγλωσση έκδ. ΚΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα α΄ έκδοση Φεβρ. 1996, 22 σσ., β΄ έκδοση Νοέμβρ. 1996, σ. 28 σσ.
  • Μάνη. Μαρτυρίες για το χώρο και την κοινωνία. Περιηγητές και επιστημονικές αποστολές 15ος-19ος αι. Πρακτικά Συμποσίου, επιμέλεια Γ. Σαΐτας, εκδ. ΚΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 1996, 720 σσ.
  • Δημήτρης Δημητρόπουλος, Η Μύκονος τον 17ο αιώνα. Γαιοκτητικές σχέσεις και οικονομικές συναλλαγές, έκδ. ΙΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 1997, 540 σσ.
  • Μαρία Χριστίνα Χατζηιωάννου, Η ιστορική εξέλιξη των οικισμών στην περιοχή του Αλιάκμονα κατά την Τουρκοκρατία, εκδ. ΚΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 2000, 358 σσ.
  • Ευδοκία Ολυμπίτου, Η οργάνωση του χώρου στο νησί της Πάτμου (16ος-19ος αιώνας), Αθήνα 2002, Διδακτορική διατριβή, έκδ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, 340 σσ.
  • Λ. Καλλιβρετάκης, Β. Παναγιωτόπουλος, Δ. Δημητρόπουλος, Ε. Ολυμπίτου, Μ. Κοκολάκης, Πληθυσμοί και οικισμοί του ελληνικού χώρου. Ιστορικά μελετήματα, Ιστορικά μελετήματα,  Τετράδια Εργασίας 18, ΙΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 2003, 315 σσ.
  • Μιχ. Κοκολάκης, Το ύστερο γιαννιώτικο πασαλίκι: Μιχάλης Κοκολάκης, Το ύστερο γιαννιώτικο πασαλίκι. Χώρος, διοίκηση και πληθυσμός στην Τουρκοκρατούμενη Ήπειρο (1820-1913), Αθήνα 2003, 552 σσ.
  • Δημήτρης Δημητρόπουλος, Μαρτυρίες για τον πληθυσμό των νησιών του Αιγαίου, 15ος - αρχές 19ου αιώνα, Τετράδια Εργασίας 27, Αθήνα, έκδ. ΙΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 2004, 369 σσ.
  • Βασίλης. Παναγιωτόπουλος, Αρχείο Αλή πασά Συλλογής Ι. Χώτζη Γενναδείου Βιβλιοθήκης της Αμερικανικής Σχολής Αθηνών, με τη συνεργασία του Δημ. Δημητρόπουλου και του Παν. Μιχαηλάρη, έκδ. ΙΝΕ/ΕΙΕ, τ. Α΄ 1747-1808, 809 σσ., τ. Β΄ 1809-1817, 923 σσ., τ. Γ΄ 1818-1821, 709 σσ., Αθήνα 2007, τ. Δ΄ Εισαγωγή-Ευρετήρια-Γλωσσάρι, Αθήνα 2009, 718 σσ.
  • Σύρος και Ερμούπολη. Συμβολές στην ιστορία του νησιού, 15ος-20ός αι., επιμέλεια: Χριστίνα Αγριαντώνη, Δημήτρης Δημητρόπουλος, έκδ. ΙΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 2008, 274 σσ.
  • Ψαρεύοντας στις ελληνικές θάλασσες. Από τις μαρτυρίες του παρελθόντος στη σύγχρονη πραγματικότητα, επιμέλεια: Δ. Δημητρόπουλος, Ευδοκία Ολυμπίτου, Τετράδια Εργασίας 33, Αθήνα, έκδ. ΙΝΕ/ΕΙΕ, 2010, 245 σσ.
  • Ελένη Κυραμαργιού, Ευρετήριο Δημοτικού Αρχείου Δραπετσώνας 1951-1980, έκδ. ΙΝΕ/ΕΙΕ - Δήμος Δραπετσώνας, Αθήνα, 2010.
  • Νίκος Βασιλόπουλος, Ελένη Μπενέκη, Ελένη Σαλουβάρδου, Δ. Δημητρόπουλος, Άνδρος. Κτίζοντας με το βλέμμα στη θάλασσα, Νησιωτικά Θέματα 1, έκδ. ΙΙΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 2013, 95 σσ.

Δείτε επίσης τον πλήρη κατάλογο δημοσιεύσεων

Επιμέλεια Ιστοσελίδας: Ανδρομάχη Μαρούδα, Βάλλια Ράπτη

 
© National Hellenic Research Foundation (NHRF), 48 Vassileos Constantinou Ave., 11635 Athens, Greece, Tel. +302107273700, Fax. +302107246618